ဢိင်ၼိူဝ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၻွၵ်ႊတိူဝ်ႊၶမ်းမၢႆ ထမ်မသႃမိ ယေႃးတူဝ်ႁွတ်ႈထိုင်တီႈမိူင်းထႆး ၵဵင်းမႆႇ၊ ၼႂ်းတိုဝ်ႉတၢင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈ လေႃႇတွင်း ႁုၼ်ႇႁၢင်ႈပုတ်ႉထ/ ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈသေ ၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈ လႆႈၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်းတွင်ႈထၢမ်။ မၼ်းၸဝ်ႈမဵတ်ႉတႃႇ ၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ် ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ၵၢၼ်လူင် 3 ပိူင်ဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူး ထမ်မသႃမိ ယေႃးတူဝ်မႃးႁွတ်ႈတီႈ ဝတ်ႉၵေႃႇၵၢင် ဢိူင်ႇပႃႇလႅတ်ႇ ၵဵင်းမႆႇ ၾၢၵ်ႇၵႂၢမ်းတွၼ်ႈထိုင်ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းတႆး

ထၢမ်- ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ပၢင်ပွႆးဝၼ်းၵိူတ်ႇ ဢႃႇယုၸဝ်ႈၶူးႁဝ်းၶႃႈတဵမ်မႃး 50 ပီ၊ ပီၵွၼ်းၶမ်းသေ ယူႇတီႈၸဝ်ႈၶူးႁဝ်းၶႃႈ ၶႂ်ႈသင်ႇလၢတ်ႈ ၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈထိုင်ပီႈၼွင်ႉ ပေႃႈမႄႈၵူၼ်းမိူင်းတႆးႁဝ်းၶႃႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၽွင်ႈ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ မၢင်ၵေႃႉၵေႃႈ တေလႆႈမိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ပွႆးဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈၶူးႁဝ်း၊ မၢင်ၵေႃႉၵေႃႈ သမ်ႉတေဢမ်ႇလႆႈ မိူဝ်းၶႃႈဢေႃႈ။

တွပ်ႇ-ဢၼ်ၸဝ်ႈႁဝ်းၶႂ်ႈသင်ႇလၢတ်ႈဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼၼ်ႉ 50 ၼႆႉ မၼ်းပွင်ႇဝႃႈၵႄႇထဝ်ႈယဝ်ႉ၊ ပေႃးတေႁဵတ်းၵၢၼ်တၢင်းလီ၊ ႁဵတ်းၵၢၼ်ၵူၼ်းတင်းၼမ်ၼႆႉ ဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပႂ်ႉဢႃႇယု 50 ။ ပေႃးဢမ်ႇႁူႉ တေဝႃႈၸဝ်ႈၶူးထမ်မသႃမိ ဢဝ် 50 ပီ ပဵၼ်လွင်ႈတၢင်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်လီၵုသူလ်။ ႁဝ်းတႅမ်ႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆး တႅမ်ႈဝွၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တႄႇတႅမ်ႈမႃးၸဵမ်မိူဝ်ႈဢႃႇယု 17 ။ ပီၼႆႉ ႁဝ်းတႅမ်ႈပွင်ႈၵႂၢမ်း (Article) ၾၢႆႇတႆးမွၵ်ႈ 5 ႁူဝ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် သူတၵ်ႉၵႃႇယႃႇပေပႂ်ႉဢႃႇယု 50 ၶႂ်ႈလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး 3 ပီ၊ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႉၼွင်ႉၸိူဝ်းၼႆႉထၢမ်ဝႃႈ- ၸဝ်ႈၶူးၶႂ်ႈႁဵတ်းသင်။ ၸဝ်ႈၶူးလႆႈလၢတ်ႈၼႄ ယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ၶႂ်ႈပဵၼ် 3 ဢၼ်။ မိူဝ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ယွၼ်းၾၢၵ်ႇထိုင်ပီၼွင်ႉတႆးၶိုၼ်းလွင်ႈၼႆႉ။ မႃးၶဝ်ႈပွႆးဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈႁဝ်းၵေႃႈလီ၊ ဢမ်ႇမႃးၶဝ်ႈပွႆးဝၼ်းၵိူတ်ႇၵေႃႈလီ၊ ၵၢၼ် 3 ဢၼ်ၼႆႉ ႁဵတ်းလႆႈၵူႈတီႈ။

မၢႆၼိုင်ႈ (1)ႁႂ်ႈဢွၼ်ၵၼ်ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။ ၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ဢွၼ်တၢင်း၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးတူၼ်ႈမႆႉၼႆ ႁဝ်းဢမ်ႇယူႇလႆႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးတူၼ်ႈမႆႉ လိၼ်ဢမ်ႇလႆႈၵိၼ်ၼမ်ႉလီလီ၊ ၼမ်ႉၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈလႆလူင်းၼႂ်းလိၼ်။ ပေႃးလိၼ်ဢမ်ႇလီ ႁဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇၸၢင်ႈၽုၵ်ႇသင် ဢမ်ႇၸၢင်ႈၵိၼ်သင်၊ လိၼ်ၼႆႉမိူၼ်မႄႈႁဝ်း၊ ႁဝ်းႁွင်ႉမႄႈၼမ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းႁွင်ႉဝႃႈ လိၼ်မႄႈမိူင်း၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးတူၼ်ႈမႆႉ ၼမ်ႉတေႁႅင်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ႁႂ်ႈမေႃႁၵ်ႉမႄႈ၊ မေႃႁၵ်ႉမႄႈၼႆႉ ႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ။

ၼႂ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၼႆႉ ၸဝ်ႈၶူးၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉ မႆႉသၵ်း မႆႉတိုင်း မႆႉၸလၢၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ တင်းမူတ်းႁႃႈႁဵင်ပၢႆ။ ဢၼ်ၽုၵ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽုၵ်ႇၼႂ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၼႆႉၵူၺ်း။ ပိူင်လူင်မၼ်းတႄႉ ၸဝ်ႈၶူးၶႂ်ႈဢဝ် ဢၼ်ပိူၼ်ႈသူၼ်ၸႂ် ၼႂ်းတိုဝ်ႉတၢင်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၸဝ်ႈၶူးၼႆႉသေ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၵူၼ်းၵူႈၵေႃႉ၊ ၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် ပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၵူႈၵေႃႉ။ ပေႃးပိူၼ်ႈမႃးၾၼ်းတူၼ်ႈမႆႉၼႆ ႁဝ်းထုၵ်ႇလီႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်တူၼ်ႈမႆႉႁဝ်း၊ ထုၵ်ႇလီႁၼ်ဝႃႈ လိၼ်ၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်မႄႈ၊ ပိူၼ်ႈမႃးတိူဝ်ႉမႄႈႁဝ်းၼႆႉ ႁဝ်းတၵ်းလႆႈႁတ်းလၢတ်ႈ။ တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ ယူႇတီႈလႂ် ၽုၵ်ႇတီႈလႂ်ၵေႃႈလႆႈ။

တၵ်ႉၵႃႇလၢႆးၶႃႈ ထၢမ်ႁဝ်းဝႃႈ- ၶႂ်ႈၽုၵ်ႇတီႈလႂ်၊ ၽုၵ်ႇတီႈႁိူၼ်းႁဝ်းႁႃႉ တီႈဝတ်ႉၵျွင်းႁဝ်းႁႃႉ။ ႁဝ်းၸဝ်ႈဝႃႈ တေလႆႈၽုၵ်ႇ 2 တီႈ- 1.တေလႆႈၽုၵ်ႇၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်၊ တေလႆႈႁူႉၵႃႈၶၼ်တူၼ်ႈမႆႉလႄႈ တေလႆႈႁၵ်ႉတူၼ်ႈမႆႉ၊ မိူဝ်ႈတူၼ်ႈမႆႉဢွၵ်ႇၼႂ်းမၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ႁဝ်းယဝ်ႉ တူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ မၼ်းၸင်ႇယႂ်ႇလႆႈၼိူဝ်လိၼ်။ 2.ၽုၵ်ႇၼိူဝ်လိၼ်၊ ၽုၵ်ႇတီႈလႂ်ၵေႃႈလႆႈ၊ ၽုၵ်ႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈၵေႃႈလႆႈ၊ မိူင်းဢင်းၵိတ်ႉၵေႃႈလႆႈ။

မၢႆသွင် (2) ႁႂ်ႈဢိတ်ႇဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈၼမ်ၼမ်။ တႅမ်ႈပပ်ႉလိၵ်ႈၼမ်ၼမ် ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈၼမ်ၼမ်။ ၸိူဝ်းပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ႈပၢႆႁဝ်းၼႆႉ ၶဝ်ဢွၼ်ၵၼ်တႅမ်ႈပပ်ႉလိၵ်ႈ ပိၼ်ႇပပ်ႉလိၵ်ႈ/ၽႃႇသႃႇၸိူဝ်းၼႆႉ တေမီးပပ်ႉလိၵ်ႈမွၵ်ႈ 50 ပၢႆ တေဢွၵ်ႇၼႂ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 50 ပီႁဝ်းၼႆႉ။ တင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်း တဵမ်ႁႃႈသိပ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈ၊ ႁဵတ်းၵႂႃႇႁဵတ်းမႃးသေ ၽိူဝ်ႇမႃးဢဝ်သဵၼ်ႈမၢႆမၼ်း မီးၵႂႃႇႁႃႈသိပ်းပၢႆ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ပႆႇယဝ်ႉလီသေ တိုၵ်ႉသိုပ်ႇႁဵတ်းၵႂႃႇ။ ထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈ လွင်ႈပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇၼႆႉ ၶႂ်ႈပိၼ်ႇၾၢႆႇထႆးမႃးၵေႃႈလီ၊ ပိၼ်ႇၾၢႆႇဢင်းၵိတ်ႉမႃးၵေႃႈလီ။ ဢၼ်ၸဝ်ႈၶဝ်တိုၵ်ႉပိၼ်ႇယူႇၼႆႉ ပႃးၸဵမ် ဢွၵ်ႊၾိူတ်ႊသ် Dictionary ။

မၢႆသၢမ် (3) ၵၢၼ်ႁဵၼ်း။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း၊ လူဝ်ႇလႆႈႁဵၼ်း၊ ၵူၺ်းၵႃႈ သမ်ႉဢမ်ႇမီးငိုၼ်းသေ ဢမ်ႇလႆႈႁဵၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ သူတၵ်ႉၵႃႇပဵၼ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ်၊ ပဵၼ်လႆႈၼိုင်ႈဝၢတ်ႇ ၼိုင်ႈပျႃး ၼိုင်ႈၶၼ်ၵေႃႈလီ ႁႂ်ႈၸွႆႈပၼ်။ ႁဝ်းၸွႆႈမႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇတႆးၼႆႉ ဢၼ်ပဵၼ်မေႃယႃမႃးၵေႃႈမီး၊ တိုၵ်ႉႁဵၼ်း မေႃယႃယူႇၵေႃႈမီး၊ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမေႃယႃၵေႃႈမီး၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်တေမႃးၸွႆႈယူတ်းယႃၵူၼ်း ၼႂ်းဝၼ်းၵိူတ်ႇႁဝ်းၸဝ်ႈ။

ပိူင်လူင်မၼ်းၼႆႉ ႁဝ်းဝႃႈၽုၵ်ႇတူၼ်ႈမႆႉၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇလုမ်းလႃးပႂ်ႉပႃးသိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ၊ လိၵ်ႈလၢႆးၼႆႉသမ်ႉ ပဵၼ်သၢႆၸႂ်ၾိင်ႈငႄႈ၊ ၵၢၼ်ႁဵၼ်းၼႆႉသမ်ႉ တႃႇဢၼႃႇၵၢတ်ႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ။ သူတၵ်ႉၵႃႇ သတ်ႉထႃးယူႇတီႈလႂ်ၵေႃႈလီ၊ ၸဝ်ႈၶူးထမ်မမီးၵေႃႈလီ ဢမ်ႇမီးၵေႃႈလီ၊ ႁႃႈသိပ်းၵေႃႈလီ ၼိုင်ႈပၢၵ်ႇၵေႃႈလီ၊ ၼႆႉတႄႉဢမ်ႇလမ်ႇလွင်ႈ။ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသုတ်းတႄႉ ပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇတိုဝ်းၵမ်ႁဵတ်းၸွမ်းၵၢၼ် 3 ပိူင်ၼႆႉ- ၶႂ်ႈၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈပၼ်ၼင်ႇၼႆ။