ၵႂၢမ်းၼမ်း


ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၶဝ်းၶူၼ်းၵၼ်တင်းၵူၼ်းၼမ်ၵူၼ်းလၢႆ၊ ဢွၵ်ႇဝၢၼ်ႈဢွၵ်ႇမိူင်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇသေ ၵႂႃႇႁႃႁဵၼ်းသွၼ်ဢဝ် တၢင်းႁူႉ၊ ႁႃငိုၼ်းမိူင်းပိူၼ်ႈၼမ်မႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းလႄႈ မိူဝ်ႈပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်ႈဝၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်လႄႈ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉ ယူႇ သဝ်းၵိၼ်သၢင်ႈယူႇမိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ တၢင်းယၢမ်ႈလီတႆးႁဝ်းၼၼ်ႉ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ ၸူမ်ၵႂႃႇၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းတၢင်းယၢမ်ႈဢမ်ႇလီလူင် ၼႂ်းတၢင်ႇဝူင်းၼၼ်ႉသမ်ႉ ဢဝ်မႃးသုမ်ႇငမ်းဝႆႉတၢင်းယၢမ်ႈလီတႆး၊ ၸပ်းၸွမ်းႁဵတ်း သၢင်ႈ ဢဝ်တၢင်းယၢမ်ႈဢမ်ႇလီလူင်တီႈမိူင်းပိူၼ်ႈၼၼ်ႉ မႃးၵိုၵ်းႁွမ်းတူဝ်ဝႆႉ သင်ပဵၼ်ဢၼ်လီမၼ်း တႄႉၵေႃႈ ႁႃတီႈဝႃႈမၼ်းႁိုဝ်မီး ၵူၺ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈၸိူင်ႉၼၼ်လႄႈ ဢၼ်လီမၼ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇသူႈယိူင်ႈ ဢဝ်မႃးပဵၼ် ၽွၼ်း လီၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းတႆး ၼႂ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလူး ၼၼ်လႄႈတၢင်းယၢမ်ႈႁဝ်းၵေႃႈ ဝၼ်းၼိုင်ႈယဝ်ႉဝၼ်းၼိုင်ႈ တၢင်းယၢမ်ႈ ယွၵ်းမႃးတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။


တႃႇတေၵွပ်ႇၵူႈဢဝ်ၶိုၼ်းတၢင်းယၢမ်ႈလီလႄႈ ၼင်ႇႁိုဝ်တၢင်းယၢမ်ႈတေမီးတၢင်းယၢမ်ႈလီယဝ်ႉ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ႁူႉ လွင်ႈႁူႉတၢင်း တႆးႁဝ်းမီးလွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ်လႄႈ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်ၼၼ်ႉ တေယွၼ်းဢဝ် တၢင်းယၢမ်ႈၸဵတ်းပိူင် The 7 Habits Highly Effective People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Stephen Covey တႅမ်ႈ ဝႆႉၼၼ်ႉ မႃးၸႅၵ်ႇပၼ်ၽွင်ႈ။


တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆၼိုင်ႈ Be Proactive


မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ ၼၢႆးႁဝ်းၵႆႉလၢတ်ႈၼႄဝႃႈ မိူဝ်ႈၶဝ်ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ ၶဝ်ႈသၢၼ်ၼိုင်ႈထူင်ၼႆႉ လႆႈပၼ် သိပ်းၶၼ်ၵူၺ်းၼႆယဝ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်လွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉမိူၼ်ဢပုမ်ႇဢွၼ်ႇႁူဝ်ၼိုင်ႈသေ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇၸွမ်းတႃၼွၼ်း ယဝ်ႉ တိူင်းမၼ်းလႃႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆ လွင်ႈၵုၼ်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလွင်ႈႁဝ်း ပဵၼ်လွင်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်တေလႆႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈ ဝႃႈၼၼ်သေတႃႉ ၵူၼ်းႁဝ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ် ၵုမ်ႇပွင်ႉထႃႉလႃႇလွင်ႈၵႃႈၶၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉသေ သဵင်ႈၸႂ်၊ သဵင်ႈၶၢဝ်းယၢမ်းၶဝ်ၵႂႃႇလၢႆၵူၺ်း ဢမ်ႇလႆႈသင်မႃး တေလႆႈၵုမ်းထိင်းၵႃႈၶၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ဢေႉ ၼႆၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁူႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁႃလၢႆးမၼ်းသေပွၵ်ႈ ၵွပ်ႈသင်လႄႈပေႃးၼႆၸိုင် ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶဝ်ၵူၺ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ် လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ တႃႇသေႇၵူၺ်းၼၼ်ႉၼႃႇ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵူၺ်းၵုမ်ႇၵႂႃႇဝူၼ်ႉ လွင်ႈမိူဝ်ႈပူၼ်ႉ ဢၼ်ၶဝ် ၵူၺ်းလႆႈပၼ်ၶဝ်ႈၼိုင်ႈထူင် သိပ်းၶၼ်ၼၼ်ႉၵူၺ်း ပေႃးလၢတ်ႈသိုဝ်ႈသိုဝ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈပႆႇ မီးပိူင်တႃႇၵုမ်း ထိင်းၶၼ်ငိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ သင်ၸိူဝ်ႉမီးမႃးၵေႃႈ ၶဝ်လႅပ်ႈတေဢမ်ႇႁူႉပွင်ႇလႆႈသႄႈ။


ၽူႈၸိူဝ်းမီးၸႂ်တေႃႇသူႈ လွင်ႈတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶၢၼ်ၸႂ်ၶဝ်တႄႉ “လွင်ႈၵႃႈၶၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၶိုၼ်ႈၼၼ်ႉ ၵဝ်ဢမ်ႇလႆႈၸႂ် ၼင်ႇ ၵဝ်ႇသႄႈ၊ ၵူၺ်းပေႃးၵဝ်တေမႃးဝူၼ်ႉၶၢင်းယူႇၵူၺ်းၸိုင် တေၵႂႃႇလၢၵ်ႇလၢႆးပိူင်ႈသင်၊ ၵဝ်တေပၵ်းၸႂ်ႁဵတ်း သၢင်ႈဢၼ် ၵဝ်ႁဵတ်းလႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉၵႃႈ” ဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ၽူႈၸိူဝ်းတေႃႇသူႈတၢင်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၶဝ်ၼႆႉ မိူဝ်ႈၶဝ်ႁဵတ်း ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၼၼ်ႉ လွင်ႈၵူဝ်ဢၼ်ဝႃႈလႄႈ ၵူဝ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇသိုဝ်ႉ၊ ၵူဝ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႉတိုဝ်းၶူဝ်းၶွင်၊ ၵူဝ်ပိူၼ်ႈဢမ်ႇ လႆႈၸႂ်၊ သင်ၵဝ်ဝႆႉၶၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်တၢၼ်ႇၼႆႉၸိုင် ၸွင်ႇပိူၼ်ႈတေသိုဝ်ႉၸႂ်ႉႁိုဝ်ၼေႃး ၼႆ တၢင်း ဝူၼ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ ၶဝ်တိုၼ်းဢမ်ႇဝူၼ်ႉသေပႅၵ်ႉသေၶႅၵ်း။ ဢၼ်ၶဝ်ၵူၺ်းဝူၼ်ႉၼၼ်ႉတႄႉ ၼင်ႇႁိုဝ်ပိူၼ်ႈ ပေႃးတေ သိုဝ်ႉၵုၼ်ႇၶူဝ်း ၶွင်ၵဝ်ၼၼ်ႉ ၵဝ်တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်ၼေႃး ၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တေလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈ ၽွၼ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ တေလႆႈၶတ်း ၸႂ်ၵႃႈႁိုဝ်၊ တေလႆႈလူင်းတိုၼ်းၵႃႈႁိုဝ်ဢေႉ ၼႆ ၶဝ်ၵူၺ်းပၵ်းၸႂ်ၼိူဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၵူၺ်း။ ဢွၵ်းဢေႃ ႁဝ်းၶႃႈ ၼၼ်ႉ သင် ၸိူဝ်ႉဝႃႈႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇမီးလွင်ႈၶတ်းၸႂ်၊ ဢမ်ႇမီးၵၢၼ်ဝူၼ်ႉသၢင်ႈၸိုင် မၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းၵၢၼ်၊ တေၼိုၵ်း ထိူင်းၵႂႃႇၵူၺ်း။


ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၼၼ် ၵူၼ်းႁဝ်းၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၵုမ်ႇၵႂႃႇဝူၼ်ႉၼိူဝ်လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ဢမ်ႇပဵၼ်လႆႈ၊ ဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈ၊ ဢမ်ႇသၢင်ႈလႆႈၼၼ်ႉၵူၺ်း။ လွင်ႈဢၼ်ၶဝ်ႈႁဵတ်းလႆႈ၊ သၢင်ႈလႆႈ၊ ပွင်ပဵၼ်လႆႈၼၼ်ႉ ၶဝ်ဢမ်ႇတွၼ်ႉပၵ်းၸႂ်လႄႈ ၸွင်ႇတေပဵၼ်မႃးၵူၼ်းဢမ်ႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ၊ ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢၼ်လႆႈသေပွၵ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ႁႂ်ႈမီးတၢင်းယၢမ်ႈမၢႆ ၼိုင်ႈ Be Proavtive ႁၢင်ႈႁႅၼ်းတူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉလူင်ႈၼႃႈ ၼႆ ၼႆႉၵိုၵ်းၸပ်းတူဝ်သေ ႁၢင်ႈႁႅၼ်း တူဝ်ႈတၼ်းၵႄႈ ၶႆပၼ်ႁႃ တၢၵ်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈမၼ်းပႆႇပေႃႇပဵၼ်မႃး ၼၼ်ႉလႄႈ။


တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆသွင် Begin with the end in mind


ၼႂ်းတၢင်းယၢမ်ႈမၢႆသွင်ၼႆႉတႄႉ မိူဝ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်တိုၵ်ႉလူလိၵ်ႈႁူဝ်ၼႆႉယူႇၼၼ်ႉ ၸၢမ်းဝူၼ်ႉဝႃႈၽူႈလူလိၵ်ႈ ၶဝ်ႁွတ်ႈဝႆႉတီႈပၢင်မႃႇသႃႇပၢင်ၼိုင်ႈၼႆၵွၼ်ႇလႃႈ။ ပၢင်မႃႇသႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈပၢင်မႃႇသႃႇပိူၼ်ႈၽႂ်လႂ်လူင်လၢင် ပဵၼ်ပၢင်မႃႇသႃႇၽူႈလူလိၵ်ႈယဝ်ႉ။ ဝႆႉဝႃႈ ၽူႈလူလိၵ်ႈၸုၵ်းယူႇႁိမ်းၵွမ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉလႃႈ ၽူႈလူလိၵ်ႈၸၢမ်း ၶႆႈၸႂ်တူၺ်းလူး ၽူႈလူလိၵ်ႈတေၶႂ်ႈသင်ႇလၢတ်ႈတီႈၵွမ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉၸိူင်ႉႁိုဝ်။ ၼႆႉလႅပ်ႈတေပဵၼ်ၶေႃႈထၢမ် လီဢၼ်ၼိုင်ႈ တႃႇထၢမ်ၶိုၼ်းတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်တေၶႂ်ႈလၢတ်ႈတီႈၵွမ်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈ ၵဝ် ၶႂ်ႈႁဵတ်း ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူဝ်း၊ ၽႃႇသႃႇ၊ သႃႇသၼႃႇ၊ ပုၼ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵဝ် ႁႂ်ႈၶႅမ်ႉꧦ ႁႂ်ႈၶိုၵ်ႉꧦၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် ၵေႃႈ မိူဝ်းၶိုၼ်း ႁိူၼ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵမ်းလဵဝ်လႃႈ။ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈမၢၵ်ႈမီးၸိုဝ်ႈသဵင်ယႂ်ႇႁိုဝ် ပေႃးၼၼ် ၵေႃႈ မိူဝ်းၶိုၼ်း ႁိူၼ်းသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈတႄႇၼႃႈၵၢၼ်ၵမ်းလဵဝ်လႃႈ။ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶႂ်ႈလၢတ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈ ၵဝ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၽူဝ်လီ၊ မေးလီယဝ်ႉၼႆႁိုဝ် ပေႃးၼၼ်ပေႃးမိူဝ်းႁွတ်ႈႁိူၼ်းၸိုင် ၵိုတ်းပႅတ်ႈလွင်ႈပွင်ႉထလႃႇ မေး၊ ၽူဝ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇလႃႈ။ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၽူႈၵိုၵ်းပိုၼ်းၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းတႆးႁိုဝ် ၼႂ်းလူၵ်ႈ ပေႃးၼၼ် မိူဝ်းႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵမ်းလဵဝ်လႄႈ။ မိူဝ်ႈၽူႈ လူလိၵ်ႈ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်၊ ၶႂ်ႈႁဵတ်းၶႂ်ႈသၢင်ႈၸိူင်ႉၼၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်တၢင်းယၢမ်ႈမႆၢသွင် Begin with the End in Mind ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ဢၼ်လႂ်သေမဝ်ႇဝႃႈ ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၶႂ်ႈၸႂ် ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်ၼၼ်ႉလႄႈ။ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ တဵၵ်းတဵင်သေႁဵတ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးတၢင်းသိူဝ်းၸႂ်သင်။ ၽွၼ်းပၢင်ႈတႃႇတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးသင်လေႃႇ။


တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆသၢမ် Put First things First


တၢင်းယၢမ်ႈထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ သင်ၸိူဝ်ႉၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈထၢမ်ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်ဝႃႈ “ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽူႈလူလိၵ်ႈၼၼ်ႉပဵၼ်သင်” ၼႆၸိုင် ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်တေတွပ်ႇဝႃႈႁိုဝ်။ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်တေၸၢင်ႈ တွပ်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ပၢႆးယူႇလီ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေး။ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ပဵၼ်ၵၢၼ် ပုၼ်ႈပၢင်ႈၵူၼ်းတင်းၼမ်ဢိူဝ်ႈၼႆ ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ပဵၼ်တႃႇဢွၵ်ႇလႄႇၸွမ်းတႆးၵေႃႉ၊ ၵိၼ်လဝ်ႈ ၵိၼ်မဝ်း၊ လႄႇ လၢဝ်းသၢဝ်းၼၢဝ်း။ တူၺ်းငဝ်းတူင်ႉၸွမ်းၼႃႈႁိူၼ်း၊ ၸွမ်းၸူႉ ၸွမ်းၸူဝ်း၊ လဵၼ်ႈၽဵတ်ႉပုၵ်ႉ လဵၼ်ႈလၢႆး ဢိူဝ်ႈၼႆ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်တိုၼ်းတေဢမ်ႇတွပ်ႇၸိူင်ႉၼႆ တိုၼ်းမၼ်ႈၸႂ်ႁူဝ်ပၢၵ်ႇယူႇ။ ၽႂ်ၵေႃႈႁိုဝ်တေၶႂ်ႈလၢတ်ႈ လႃႇၼေႃႈ လွင်ႈဢမ်ႇလီၼႆႉ၊ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။


ပေႃးၼၼ်ၶိုၼ်းထတ်းသၢင်တူၺ်းလူး ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်ပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢၼ်လႂ်ၼမ်လိူဝ်။ ဢွၵ်ႇလဵၼ်ႈဢဵၼ် ႁႅင်းႁိုဝ် တူၺ်းငဝ်းတူင်ႉသုမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းလၢႆ။ ယူႇမူၼ်ႈꧦသိူဝ်းꧦၸွမ်းၼႃႈႁိူၼ်းႁိုဝ် ၵိၼ်လဝ်ႈမဝ်းသုမ်းယၢမ်း ၸွမ်းဢူၺ်း ၵေႃႉဢူၺ်းသေႈ။ လူလိၵ်ႈလူၶၢဝ်ႇႁိုဝ် လၢတ်ႈၽူင်ႉလၢတ်ႈပိဝ်။ တီႈတႄႉမၼ်း ပေႃးမႃးထတ်းတူၺ်းၶိုၼ်းၸိုင် တၢင်း ဢၼ်ႁဝ်းလႄႈ တၢင်းဢၼ်ႁဝ်းပဵၼ်ၼၼ်ႉ ပိူင်ႈၵၼ်ၾႃႉလႄႈလိၼ်။ ၽွၼ်းပၢင်ႈမၼ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇပဵၼ်မႃး ၼင်ႇ မုင်ႈမွင်းဝႆႉ။ ႁဵတ်းသင်ၵေႃႈ ၸင်ႇဢမ်ႇမိူၼ်ၸႂ်ယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆသၢမ်ၼႆႉတႄႉ Put First things first ႁဵတ်းဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ၊ လွင်ႈယႂ်ႇဢွၼ်တၢင်းၼႆယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢမ်ႇလီ လွင်ႈပႅတ်ႈလွၵ်ႇပႅတ်ႈလၢႆ၊ လွင်ႈဢၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈ သုမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းလႆၢ ၼၼ်ႉ ၸင်ႇၵွႆႈႁဵတ်းဝၢႆးလိုၼ်း။ ဢမ်ႇႁဵတ်းသေဢိတ်းၼိုင်ႈၶႅၼ်းလီယဝ်ႉ လွင်ႈပႅတ်ႈ လွၵ်ႇပႅတ်ႈလၢႆၼၼ်ႉ။


တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆသီႇ Think Win-Win


တၢင်းယၢမ်ႈလီထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ဝႆႉဝႃႈၽူႈလူလိၵ်ႈၵေႃႈ ပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ ၶႃႈၵေႃႈပဵၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ၊ ပဵၼ် ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၼင်ႇၵၼ် ယဝ်ႉႁဝ်းသွင်ၵေႃႉ တႅမ်ႈလိၵ်ႈလွင်ႈလီသူၼ်ၸႂ်ႁူဝ်ၼိုင်ႈၼႆၵွၼ်ႇလႃႈ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းမီး ၽူႈပၼ်ႁႅင်းပပ်ႉႁႃး ၼိုင်ႈၵေႃႉလႂ်သႅၼ်ၵေႃႉၼႆသေၼေႃႈ ၶႃႈႁဝ်းလႆႈလူမႅၼ်ႈၽိုၼ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်ၽူႈလူ လိၵ်ႈတႅမ်ႈ ၼၼ်ႉသေ လႆႈၸႂ်၊ သူၼ်ၸႂ်ၼိူဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉတႄႉꧦ။ ၶႃႈႁဝ်းသိုပ်ႇတႅပ်းတတ်း ဢဝ်ၽိုၼ်လိၵ်ႈၼၼ်ႉ မႃး ၸႅၵ်ႇၽႄပၼ်ၽူႈပၼ်ႁႅင်းၶႃႈႁဝ်းယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းပၢင်ႈမၼ်းၸိုင် ၽူႈပၼ်ႁႅင်းၶႃႈၵေႃႈ လႆႈၸႂ်၊ သူၼ်ၸႂ်သေ သိုပ်ႇ သိုဝ်ႉလူ ၽိုၼ်လိၵ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ ၽူႈလူလိၵ်ႈၸင်ႇဝူၼ်ႉဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽႂ်ၼႆႉ ၵဝ်တေလူတူၺ်း ၽိုၼ်လိၵ်ႈ မၼ်း လူးၵွၼ်ႇၵႃႈ။ ၽူႈလူလိၵ်ႈၵေႃႈ သိုဝ်ႉလူတူၺ်းၽိုၼ်လိၵ်ႈၶႃႈသေ ႁၼ်ဝႃႈၶိုၵ်ႉတႄႉ၊ ၶႅမ်ႉတႄႉၼႆသေ သိုပ်ႇ ဢဝ်ပိုၼ်ၽႄပၼ်ၽူႈပၼ်ႁႅင်းၽူႈလူလိၵ်ႈယဝ်ႉ။ ၽွၼ်းပၢင်ႈမၼ်းၸိုင် ၽူႈပၼ်ႁႅင်းၽူႈလူလိၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တေ မႃးသိုဝ်ႉလူပပ်ႉၶႃႈႁဝ်းယဝ်ႉ။


ဝၢႆးၼၼ်ႉ ၶႃႈၵေႃႈပိုတ်ႇၽုၺ်ႇၽဵတ်ႉပုၵ်ႉမႂ်ႇဢၼ်ၼိုင်ႈ၊ သွၵ်ႈႁႃတူၺ်းပိုၼ်းၽူႈလူလိၵ်ႈ လၢတ်ႈလွင်ႈ ဢမ်ႇလီၽူႈ လူလိၵ်ႈ ယဝ်ႉၵေႃႈသိုပ်ႇတိုၵ်း သူၼ်းလၢတ်ႈၽူႈပၼ်ႁႅင်းၶႃႈဝႃႈ ယႃႇပေၵႂႃႇသိုဝ်ႉလူၽိုၼ်လိၵ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈ။ လိူဝ် ၼၼ်ႉ သိုပ်ႇလၢတ်ႈၽူႈပၼ် ႁႅင်းပပ်ႉလိၵ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈဝႃႈ ယႃႇပေသိုဝ်ႉပၼ်ႁႅင်းမၼ်း၊ ယႃႇပေလူပပ်ႉ လိၵ်ႈမၼ်း ၼႆသေ ပိုၼ်ႇၽၢဝ်ႇၼင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။


မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼိူဝ်ၾဵတ်ႉပုၵ်ႉ ၼိူဝ်ဢွၼ်လၢႆးၵေႃႈ ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်ႉၵမ်ႈပႃႈၼမ်ယဝ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တူဝ်ၵဝ်ႇတေ လႆႈလီ လႆႈပဵၼ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈၶႃႉ တႅမ်ႈၶၢႆ ဝႃႈႁင်းၵၼ်ပေႃးၸေးပေႃးယေႃးယဝ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ် ပေႃးလၢတ်ႈ သိုဝ်ႈꧦ မၼ်းၵေႃႈ ၵူၼ်းၸိူင်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢွင်ႇမၢၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈသႄႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽူႈလူလိၵ်ႈၶိုၼ်းထတ်း တူၺ်း ၶႃႈလူး မၼ်းပိူင်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်။


တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆသီႇၼႆႉတႄႉ Think Win-Win ႁႂ်ႈမီးတၢင်းဝူၼ်ႉဝႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇပေႉ ၽႂ်ဢမ်ႇ သုမ်း၊ ၽႂ်ဢမ်ႇသႃႇ ၽႂ်ဢမ်ႇၼႃႇၼႆတႃႉ ယႃႇပေလဵင်ႉတၢင်းဝူၼ်ႉဢၼ်ဝႃႈ ၵဝ်တေလႆႈပေႉ မၼ်းတိုၼ်းတေလႆႈသုမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵွႆႈယဝ်ႉယႃႇ တိူင်းမၼ်းလႃႈ ႁဝ်းတေႉတိုၼ်းပဵၼ်ၾၢႆႇသုမ်းယူႇယဝ်ႉ ၼႆသေၵမ်း ႁႂ်ႈမေႃလဵင်ႉတၢင်း ဝူၼ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ်ပိူၼ်ႈၵေႃႈတေဢမ်ႇသုမ်း ၵဝ်ၵေႃႈတေဢမ်ႇသုမ်း၊ ပိူၼ်ႈၵေႃႈတေဢမ်ႇၸဵပ်း ၵဝ်ၵေႃႈ တေ ဢမ်ႇၸဵပ်းၼႆလႄႈ ႁႂ်ႈမီးၽွၼ်းပၢင်ႈတၢင်းသွင်ပႃႈသွင်ၾၢႆႇၼၼ်ႉသေ ၵမ်း။


တီႈတၢင်းယၢမ်ႈႁူဝ်ၼႆႉ ၶႂ်ႈယွၼ်းၸိမ်ဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်မၢၼ်ႈၶဝ်မႃးပေႉၵိၼ်လူလၢႆ တႆးႁဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ယင်းမီး တႆးမၢင်ၸိူဝ်းဝႃႈ “တိူင်းမၼ်းလႃႈ၊ ၵွႆႈယႃႇမၼ်းလႃႈ မၢၼ်ႈၶဝ်ႁႅင်းယႂ်ႇလူင် ၶဝ်မီးတၢင်းႁူႉလႄႈ ၶိူင်ႈၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၶႅမ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇပေႉၶဝ် ဢမ်ႇတိုၵ်းပေႉၶဝ်လႆႈလေႃႇ။ ဢၼ်ၶဝ်မႃးပေႉၵိၼ်ႁဝ်း ၼၼ်ႉၵေႃႈ ဝႆႉဝႃႈ ပဵၼ်ဝူတ်ႈၵၢမ်ႇ တႆးယဝ်ႉႁေလႃႈ” ၼႆၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈမီးသေ ပၼ်မၢၼ်ႈပေႉၵိၼ်ယူႇဝၼ်းဝၼ်း ၶိုၼ်းၶိုၼ်း မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပွႆႇပိုၼ်ႉ ပႅတ်ႈႁိူၼ်းယေး ပၼ်ႁႂ်ႈပိူၼ်ႈမႃးယူႇလၢႆလၢႆ ၼမ်ႉၸႂ်ဢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇလီလဵင်ႉသႄႈ ပေႃးၽႂ်မီးၵေႃႈ ပႅတ်ႈ ႁေလႃႈ။


တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆႁႃႈ Seek First to Understand, then to be Understood


တၢင်းယၢမ်ႈလီထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉၵေႃႈ ဝႆႉဝႃႈၽူႈတႅမ်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈႁဝ်းၶဝ်လူၽိုၼ်လိၵ်ႈၶႃႈ၊ သိုဝ်ႉလူ ပပ်ႉ ၶႃႈၼမ်ၼမ်ၼႆသေၵွၼ်ႇလႃႈ “ၵဝ်ၶႃႈၵၢၼ်ႉၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈမႃး တေႉꧦဝႃႈꧦဢိူဝ်ႈၼႆႉ၊ တႃတေတႅမ်ႈလိၵ်ႈႁူဝ်ၼႆႉ လႆႈ ပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းတေႉꧦဝႃႈꧦဢိူဝ်ႈၼႆႉ၊ ၶႅၼ်းတေႃႈလူလိၵ်ႈၶႃႈသေၵမ်းꧦ ၼႆ သေ လၢတ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်ၸိုင် ၸွင်ႇ တေတူၵ်းထုၵ်ႇၶႃႈႁိုဝ်။ ၶႃႈဝႃႈတႄႉ ဢမ်ႇတူၵ်းထုၵ်ႇသေဢိတ်း။ လွင်ႈဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၶတ်းၸႂ်တႅမ်ႈမႃး၊ လွင်ႈ ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ လႆႈသုမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းမႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽႂ်တေမႃးသူၼ်ၸႂ်၊ ၽႂ်ႁိုဝ်တေၵႂႃႇဝူၼ်ႉသွၼ်ႇမၼ်းယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇဝႃႈၼၼ်ႁိုဝ်။


ပိူင်လူင်မၼ်းဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈၵိုင်ႇလီဝူၼ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းၼၼ်ႉတႄႉ ၽိုၼ်ႈလိၵ်ႈဢၼ်ၶႃႈတႅမ်ႈၼႆႉ ၼင်ႇႁိုဝ်တေ ပဵၼ် ဢၼ်ပၼ်ၽွၼ်းလီၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်လႄႈ ႁႂ်ႈၵိုင်ႇတင်းၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်ၶၢမ်ႇသုမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းသေလူလိၵ်ႈၶႃႈၼၼ်ႉ တေလႆႈႁဵတ်းႁိုဝ်တႅမ်ႈ၊ တေလႆႈတႅမ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ဢေႉ ၼႆၼၼ်ႉၵူၺ်း ဢၼ်ၶႃႈတေလႆႈဝူၼ်ႉ။ ဝၢႆးသေၽူႈလူလိၵ်ႈ ၶဝ် လႆႈလူၽိုၼ်လိၵ်ႈႁူဝ်ၼႆႉဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ တႅမ်ႈၵႂႃႇယဝ်ႉလႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်သဵင်ႈၸႂ်၊ သုမ်းၶၢဝ်းယၢမ်း လၢႆ၊ ဢမ်ႇမီးၽွၼ်းလီသင်သေၶႅၵ်းပေႃး ၼႆၸိုင် ဢဝ်တၢင်းႁူဝ်ၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်သေတႅမ်ႈၼႆလၢႆး ၸၢင်ႈၵႂႃႇ ထူးလၢႆးသင်လႃႇ။


ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆႁႃႈၼႆႉတႄႉ Seek first to understand, then to be understood ၶႂ်ႈႁဵတ်း သင်ႁဵတ်း ႁႂ်ႈမီး ယိူင်းမၢႆလႄႈ ႁႂ်ႈႁူႉတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇဝႃႈ ၵဝ်ႁဵတ်းပိူဝ်ႈသင် ႁဵတ်းတႃႇသင်၊ ယွၼ်ႉသင်လႄႈႁဵတ်း ၼႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆဝႆႉၼေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉႁဵတ်းသင်ယူႇ ပိူၼ်ႈႁဵတ်းႁဝ်းၵေႃႈႁဵတ်း၊ ပိူၼ်ႈၵႂႃႇ ႁဝ်းၵေႃႈၵႂႃႇ၊ ပိူၼ်ႈသွၼ်ႁဝ်းၵေႃႈသွၼ်၊ ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈႁဝ်းၵေႃႈလၢတ်ႈ။ ပူႇမွၼ်ႇၼၢႆးယႃႈႁဝ်းႁဵတ်းမႃးလႄႈ ႁဝ်းၵေႃႈသိုပ်ႇ ႁဵတ်းၵူၺ်း။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉဝူၼ်ႉဝႃႈ ယွၼ်ႉသင်လႄႈႁဵတ်းသေပွၵ်ႈ။ ၶႂ်ႈယွၼ်းၸိမ်ထႅင်ႈဝႃႈ ပႃႇတီႇ တႆးလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းတႆးႁဝ်းမိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈၸိုင် ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈတင်ႈမႃးပႃႇတီႇႁဵတ်းသင် ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉယွၼ်ႉသင်၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၵၢၼ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၸင်ႇ တေယိုတ်းယၢဝ်း။ ပႃႇတီႇၸင်ႇတေၼမ်မႃးယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၶေးဢမ်ႇပဵၼ် ၼၼ်ယဝ်ႉၼင်ႇၵဝ်ႇ။


တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆႁူၵ်း Synergise


တၢင်းယၢမ်ႈလီထႅင်ႈဢၼ်ၼိုင်ႈတႄႉ ဝႆႉဝႃႈမီးတူၼ်ႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇတူၼ်ႈၼိုင်ႈ မီးမၢၵ်ႇမၼ်းႁႃႈလုၵ်ႈ မီးၵူၼ်း သွင် ၵေႃႉၶတ်းၸႂ်ပိတ်းမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉၼႆသေၵွၼ်ႇလႃႈ ၶဝ်သွင်ၵေႃႉၼႆႉ ၽႂ်ၵေႃႈယိုၼ်းပိတ်းဢမ်ႇထိုင် ဢဝ်မႆႉ သေႇၵေႃႈ ဢမ်ႇလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵေႃႉၼိုင်ႈၶၢမ်ႇၸေး တဵင်ႇၵေႃႉၼိုင်ႈသေ ယိုၼ်းဢဝ်လႆႈမၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇ တၢင်းႁႃႈလုၵ်ႈ ယဝ်ႉ ၵွပ်ႈၼၼ် တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆႁူၵ်းၼႆႉတႄႉ Synergy ႁႅင်းႁူမ်ႈသၢင်ႈၼႆယဝ်ႉ။


မိူဝ်ႈႁႅင်းသွင်ႁႅင်းႁူမ်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ တိူဝ်းႁႅင်းသေႁႅင်းလဵဝ်ၶေႃꧦယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းၵၢၼ်လွင်ႈလႂ်သေၵေႃႈ တိုၼ်း တေၸဵဝ်းယဝ်ႉၸဵဝ်းတူဝ်ႈဢမ်ႇႁၢင်ႉယဝ်ႉ။ မၢၵ်ႇၵႅမ်ႈၶွင်ႇၼၼ်ႉ ဢၢၼ်းပိတ်းဢဝ်ႁင်းၵေႃႉလဵဝ် ၵူၺ်းတႄႉ ဢမ်ႇ ပိတ်းလႆႈလေႃႇ မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵဝ်ႁူမ်ႈႁႅင်းတင်းၼမ်သေပိတ်း၊ ႁူမ်ႈႁႅင်းတၢင်ႇၵေႃႉသေပိတ်း ၵွၼ်ႇၸင်ႇတေပိတ်းလႆႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် ယိုင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁူမ်ႈလႆႈႁႅင်းပိူၼ်ႈၼမ်လႆႈၵႃႈႁိုဝ် ယိုင်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇတေႁဵတ်း သၢင်ႈၵႂႃႇလႆႈၵႆ၊ တေတိူဝ်းႁဵတ်း သၢင်ႈလႆႈလိူဝ်ယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ၶႂ်ႈယွၼ်းၸိမ်ဝႃႈ လွင်ႈဢၼ်မိူင်းတႆးပႆႇၵွၼ်းၶေႃ၊ ပႆႇပဵၼ်မူႇပဵၼ်ၸုမ်း တိုၵ်ႉပဵၼ်ပႃႇတီႇ ၵဝ်ပႃႇတီႇမႂ်း၊ တပ်ႉသိုၵ်းၵဝ်တပ်ႉသိုၵ်းမႂ်းယူႇၸိူင်ႉၼၼ်ၵူၺ်းလႄႈယဝ်ႉ။ ပႆႇမီးႁႅင်းႁူမ်ႈသၢင်ႈၵၼ် မိူဝ်ႈႁဝ်းၶူင်သၢင်ႈ ႁႃလႆႈႁႅင်းႁူမ်ႈသၢင်ႈ Synergise ၼၼ်ႉယဝ်ႉ မိူင်းတႆးတေၵွၼ်းၶေႃ။


တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆၸဵတ်း Sharpen the Saw


တၢင်းယၢမ်ႈလီထႅင်ႈႁူဝ်ၼိုင်ႈလႄႈ ၶေႃႈလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ ဝႆႉဝႃႈၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈလႆႈၸႂ်ႉၶၢဝ်းယၢမ်းဢၢၼ်ႇႁူဝ် သိပ်း ပီတႅပ်းတူၼ်ႈမႆႉယူႇၼႆၵွၼ်ႇလႃႈ။ တူၺ်းသႆၢငႆၢမၼ်းၸိုင် ထႅင်ႈႁူဝ်သိပ်းပီၵေႃႈ ပႆႇႁၼ်လၢႆးတၢင်းမႆႉၼၼ်ႉ တေ လူမ်ႉသေၶႅၵ်း။ ၵူၼ်းႁိမ်းႁိူၼ်းမၼ်းယိူၼ်ႉဢမ်ႇလႆႈယဝ်ႉလႄႈ မႃးၸူးၵူၼ်းတႅပ်းမႆႉၼၼ်ႉသေလၢတ်ႈ “သင်မႄး လပ်ႉၽႃႉ လပ်ႉမိတ်ႈယဝ်ႉ ၸင်ႇတႅပ်းတႄႉ တေၸဵဝ်းလူမ်ႉယူႇယူဝ်ႉ”။ ၵူၼ်းတႅပ်းမႆႉၸင်ႇၶိုၼ်း လၢတ်ႈဝႃႈ “သင်ၵုမ်ႇ လပ်ႉၽႃႉ လပ်ႉမိတ်ႈယူႇၵူၺ်းၸိုင် သုမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းလၢႆၵူၺ်းႁေယဝ်ႉလေႃႇ” ၼႆယဝ်ႉ။


ဝၢႆးသေလႆႈလူဢပုမ်ႇႁူဝ်ၼႆႉယဝ်ႉ ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်ယင်းတေၶႂ်ႈၶူဝ်လဵၼ်ႈၵွၼ်ႇယူဝ်ႉ၊ တီႈတႄႉမၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ယူႇမီးယူႇၼႂ်းတူင်ႇဝူင်းႁဝ်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၼႆၵူၺ်းၼင်ႇၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၼိုင်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈဝၼ်းၶိုင်ႈၸူဝ်ႈမူင်း၊ ၼိုင်ႈဝူင်ႈၼိုင်ႈဝၼ်းသွင်ဝၼ်းဢွၼ်ႇၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတမ်ႉပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းဢွၵ်ႇလဵၼ်ႈဢဵၼ်ႁႅင်းသေပွၵ်ႈ၊ သေဝၼ်း။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈပၢႆးယူႇလီႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ယိုင်ႈထဝ်ႈယိုင်ႈၼႃႇမႃးတိၵ်းတိၵ်း။


ပေႃးမႃးတူၺ်းၾၢႆႇလိၵ်ႈၾၢႆႇလၢႆးၵေႃႈ ၼႂ်းၼိုင်ႈဝၼ်းၼၼ်ႉ သိပ်ႈႁႃႈမီႉၼိတ်ႉဢွၼ်ႇၵူၺ်းၵေႃႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉပၼ် ၶၢဝ်းယၢမ်းသေလူလိၵ်ႈသေပွၵ်ႈ သေၽိုၼ် သေပပ်ႉ ပေႃးၵုမ်ႇလူလိၵ်ႈလူလၢႆးယူႇၵူၺ်းၸိုင် သုမ်းၶၢဝ်း ယၢမ်းလၢႆ ၵူၺ်းယဝ်ႉၼႆသေ ဢဝ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၵိၼ်လဝ်ႈ၊ ၵိၼ်ၵျေႃႇ၊ ၵႂႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းတီႈဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈလႆႈတႃပႅတ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼၼ် လႄႈ တၢင်းႁူႉႁဝ်းၵေႃႈဢမ်ႇၼမ် ဢမ်ႇယႂ်ႇမႃးသေဢိတ်း ယိုင်ႈထဝ်ႈယိုင်ႈတၼ်ၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။


မိူဝ်ႈတေႃႇသူႈပၼ်ႁႃ တၢၵ်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၵူၺ်းဝူၼ်ႉႁႃလၢႆးတၢင်းငၢႆႈသေ ဢဝ်တူဝ်လွတ်ႈလၢႆလၢႆ ၵူၺ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉၶူၼ်ႉၶႂႃႉ လဵပ်ႈႁဵၼ်းလွင်ႈတၢင်းမၼ်းလီလီ သေၵႄႈလိတ်ႈသေပွၵ်ႈသေမိူဝ်ႈ မိူၼ်ၸိူင်ႉၼင်ႇၵူၼ်း ယွၼ်းၵိၼ်တႃႇလႂ်တႃႇၼၼ်ႉ၊ ဝၼ်းလႂ်ဝၼ်းၼၼ်ႉၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်တၢင်းယၢမ်ႈမၢႆၸဵတ်း ၶေႃႈလိုၼ်း သုတ်းၼႆႉတႄႉ Sharpen the Saw လပ်ႉၽႃႉလပ်ႉလဵၵ်းလိူဝ်ႈ ႁႂ်ႈၽၢႆၽၢႆတႃႉ ၾိုၵ်းလပ်ႉၼမ်ႉၵတ်ႉ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁႂ်ႈတိူဝ်းမႃးၵူႈဝၼ်းတႃႉ ၾိုၵ်းသၢၼ်းႁႂ်ႈတူဝ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵႅၼ်ႇၶႅင်မႃးၵူႈမိုဝ်ႉၵူႈဝၼ်းတႃႉ။


ယွၼ်ႉၼၼ် ၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ် လူလိၵ်ႈၼမ်ၼမ်၊ လူလိၵ်ႈဢၼ်ပၼ်တၢင်းႁူႉၸဝ်ႈၵဝ်ႇ၊ လူလိၵ်ႈဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၸဝ်ႈ ၵဝ်ႇမီးႁႅင်းတူဝ်၊ ႁႅင်းၸႂ်တႃႉ လိၵ်ႈဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈလႆႈၶႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယႃႇပေၵႂႃႇသုမ်းၶၢဝ်းယၢမ်းသေလူမၼ်းလႃးလႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ထွမ်ႇတြႃး၊ ထွမ်ႇၶေႃႈသင်ႇသွၼ် ဢၼ်ႁႂ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈၶဝ်မီးတၢင်းႁူႉ၊ တၢင်းလၵ်းလႅမႃး ၼၼ်ႉတႃႉ။ ယႃႇပေၵႂႃႇထွမ်ႇ လွင်ႈဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈလႆႈၶႆ၊ မိူၼ်ၸိူင်ႉထႆႇငဝ်းတူင်ႉသေ လႃႇၵၼ် ပွင်ႉၵၼ် သေႉၵၼ် ၼိူဝ်ၾဵတ်း ပုၵ်ႉ၊ ၼိူဝ်ဢွၼ်လၢႆးၼၼ်ႉ ယႃႇပေပၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ၶၢမ်ႇသဵင်ႈငိုၼ်းၾူၼ်းသေ ထွမ်ႇမႅၼ်ႈလႃးလႃး။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်ႈႁွတ်ႈလဵပ်ႈႁဵၼ်းပၢင်သွၼ် ၽိူမ်ႉထႅမ်တၢင်းႁူႉဢၼ်တေၼႄပၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈၽူႈလူလိၵ်ႈ ၶဝ် တေဢွင်ႇမၢၼ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼၼ်ႉၵူၺ်းလႄႈ တၢင်းယၢမ်ႈဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၸိူဝ်းၼႆႉ လုၵ်ႉမႃးတီႈတၢင်းယၢမ်ႈၸဵတ်းပိူင် The  7 habits Highly Effective People ဢၼ်ၽူႈတႅမ်ႈလိၵ်ႈ Stenphen Covey ၸူႉႁွမ်တွမ်တႅမ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉသေ ၶိုၼ်းမႃးတေႃႉ တႆႉၶႆႈၼႄ ၽူႈလူလိၵ်ႈပီႈၼွင်ႉတႆးႁဝ်းၶဝ်ယဝ်ႉ။