ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဢႃၸေယ ဢၽိထၸမႁႃရတ်ႉထၵုရု ၽူႈၵွၼ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈထမ်မူဝ်းတယ ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇ လူၺ်းတၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၽွင်းဢႃယု ၸဝ်ႈ 90 ပီ ဝႃႈၼႆ။


ဝၼ်းတီႈ 11/07/2017 ၶၢဝ်းယၢမ်းၵၢင်ၶမ်ႈ 07:08 မူင်း ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဢႃၸေယ ဢၽိထၸမႁႃရတ်ႉထၵုရု လႆႈၶဝ်ႈ သူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇ ၽွင်းဢႃယု ၸဝ်ႈလႆႈ 90 ပီ  70 ဝႃသႃ တီႈဝတ်ႉဝိႁၢရ်တိူၵ်ႈသွၼ် လိၵ်ႈထမ်မူဝ်း တယ ၸႄႈဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း ၶဝ်ႈသူၼ်မၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈၶမ်းၵႂႃႇ လူၺ်းတၢင်းပဵၼ်ၵူၼ်းထဝ်ႈ ဝႃႈၼႆ။


ၸဝ်ႈပိုၼ်ၶမ်း ၵေႃႉပဵၼ်လုၵ်ႈၼွင်ႉပွင်ပၢႆ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဢႃၸေယ လၢတ်ႈတီႈၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈတွႆႇႁွၵ်ႈဝႃႈ “ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ဢႃယုၵေႃႈယႂ်ႇယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၽွင်း လႆႈယေႃးဢဝ်တူဝ်ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ၵႂႃႇယႃ တီႈႁူင်းယႃၵဵင်းႁၢႆး ၸိုင်ႈထႆးၼႆႉ လႆႈႁပ်ႉႁူႉဝႃႈ ပွတ်ႇဢမ်ႇလီ၊ ထူၺ်ႈၸႂ်ယၢပ်ႇလႄႈ ၸင်ႇပႃးၵၼ် ပွၵ်ႈမိူဝ်း ၶိုၼ်းၵဵင်းတုင် ထိုင်ဝၼ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ လူႉလွၼ်ႇၵႂႃႇဝၼ်းၼၼ်ႉ ၵမ်းလဵဝ်” ဝႃႈၼႆ။

ပိုၼ်းၵႅပ်ႈၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ဢႃၸေယ ဢၽိထၸမႁႃရတ်ႉထၵုရု ၽူႈၵွၼ်းတိူၵ်ႈသွၼ်လိၵ်ႈထမ်မူဝ်းတယ ဝဵင်းၵဵင်းတုင်-


ၸိုဝ်ႈ ၸဝ်ႈသၢင်ႇဢႃၸေယ ။ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးလူင် ထမ်မူဝ်းတယ၊ ၽတ်ႉတၼ်တဢႃၸေယျ
ပီၵိူတ်ႇ ပီၵေႃးၸႃႇ 1289 ၼီႈ၊ လိူၼ် 12 လွင်ႈ 1 ၶမ်ႈ ဝၼ်းဢႃးတိတ်ႉ။
တီႈၵိူတ်ႇ ပွၵ်ႉသူၼ်တၢၼ်၊ ဝၢၼ်ႈပႃႇမၢၼ်ႈ ပွၵ်ႉ 4 ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း။
ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈ လုင်းသၢင်ႇသု ပႃႈၼၢင်းဝူဝ်။

ၸိုဝ်ႈမိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ ၸၢႆးၵမ်ႇ။


ပီႈၼွင်ႉ မီး 4 ၸၢႆး ပီႈၼွင်ႉ၊ ၸဝ်ႈႁဝ်းပဵၼ်ၵေႃႉလိုၼ်းသုတ်း။


ပဵၼ်ၽ   ဢႃယု 10 ပီ 1299 တႄႇလႆႈႁဵၼ်းဢဝ်ထမ်း ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တီႈၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးသႂႃတိႁွင်၊ ဝတ်ႉၾႃႉၵႅဝ်ႈ ၵဵင်းတုင်။
ပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ဢႃယု 12 ပီ ၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇတမ်ႈတီႈ ၸဝ်ႈတူၼ်ၶူးရႃႇၸိၼ်ႇတ ၵျွင်းမင် ၵလႃ(မိူဝ်ႈလဵဝ်ႁွင်ႉ ၵျွင်းတႂ်ႈ) မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1301 လိူၼ် 6 မႂ်ႇ 13 ၶမ်ႈ။


ၼင်ႈဝတ်ႉ/ၵျွင်း ပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းဝတ်ႉ/ ၵျွင်း ထမ်မူဝ်းတယ (ၵျွင်းမိူင်းၼၢႆး) မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉပဵၼ်ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၼႂ်းပီ ၵေႃးၸႃႇ 1307 ၼီႈ ဢႃယုၸဝ်ႈလႆႈ 18 ပီ။


ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸၢင်း လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၽဝရႁၢၼ်း(ပဵၼ်ၸၢင်း) ၼိူဝ်သိမ်ႇထမ်မူဝ်းတယ(ၵျွင်းမိူင်းၼၢႆး) မိူဝ်ႈဢႃယု တဵမ် 20 ပီ။
ပၢႆးပၺ်ၺႃ တင်ႈဢဝ်ပီၵေႃးၸႃႇ 1311 ၼီႈတေႃႇထိုင် 1318 ၼီႈ၊ ၼႂ်းၽွင်း 7 ပီ လုမ်းလုမ်း ၸဝ်ႈ  လႆႈၵႂႃႇႁဵၼ်းဢဝ်ပၺ်ၺႃတၢင်းမေႃ တီႈတိူၵ်ႈ သွၼ်လိၵ်ႈပရိယတ်ႉတိ ၵၢၼ်ႇၵျီး၊ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ၊ မိူင်းတႆးပွတ်းၸၢၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈတွပ်ႇလႆႈၸၼ်ႉ (ပထမ၊ တုတိယ၊ တိတယ၊ ၸတုတ်ႉထ၊ ပၺ်ၸမ၊ သတ်ႉ ထလႄႈသတ်ႉတမ) ၼႂ်းပွႆး ထၢမ်တွပ်ႇလိၵ်ႈမိူင်းတႆး ပတ်း ပိုၼ်ႉ ဝဵင်းယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ႁူမ်ႈတင်းၸၼ်ႉ(မထမငႄႇ၊ ပထမ လတ်ႉ၊ ပထမၵျီး) သေယဝ်ႉ တွပ်ႇလႆႈၸၼ်ႉထမ်မႃၸရိယ 5 ၵျၢမ်း မိူဝ်ႈပီၵေႃးၸႃႇ 1318 ၼီႈ ၼႂ်းပွႆး ထၢမ်တွပ်ႇလိၵ်ႈ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်တုမ်မျၢၼ်ႇမႃႇ။


ၼႃးၵၢၼ်ၽိူၺ်ၽႄႈသႃသၼႃႇ ပိုတ်ႇသွၼ်လိၵ်ႈထမ်မူဝ်းတယ မိူဝ်ႈပီသႃသၼႃတူၵ်းၶိုင်ႈ(2500) ၼီႈသေ ႁပ်ႉၸဝ်ႈသၢင်ႈၸဝ်ႈၸၢင်းၶဝ်ႈမႃးႁဵၼ်းထမ်းၼိုင်ႈပီလႂ် 250 တူၼ်ထိုင် 300 တူၼ် ၵူႈပီ တင်ႈတႄႇပီၵေႃးၸႃႇ 1318  မႃးတေႃႇထိုင်ပီ 1377 ၼီႈ(ပီၶရိတ်ႉ 1956-2015) ၼႆႉမီး 59 ပီယဝ်ႉ။


တြႃးထမ်မဢၼ်ၸဝ်ႈတႅမ်ႈ တၢမ်တူဝ်ၸဝ်ႈၶူၼ်ႉၶႂႃႉ၊ တႅမ်ႈမၢႆလိၵ်ႈဢွၵ်ႇ လၵ်းသုတ်ႇၵၢၼ်ႁဵၼ်း (ၸၼ်ႉ သၢင်ႇဢွၼ်ႇ၊ ၸၼ်ႉမူလ၊ ၸၼ်ႉဝိၼီး၊ ၸၼ်ႉသုတ်ႉတၼ်ႇမၢႆၼိုင်ႈ၊ ၸၼ်ႉသုတ်ႉ တၼ်ႇမၢႆ သွင်၊ ၸၼ်ႉဢၽိထမ်မႃ) ၼႆသေ တင်ႈပီ 1318 မႃးၶၢဝ်းတၢင်း 59 ပီ လုမ်းလုမ်း လႆႈႁဵတ်း ပၼ်ပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈလႄႈ တင်ႈဢဝ်ပီ 1341 မႃးၼႂ်းၽွင်း 36 ပီမႃးၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းပၼ် ပွႆးၶူၼ်ႉၶႆႈလိၵ်ႈမႃးၵူႈၶူပ်ႇပဵၼ်ပီ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ တႅမ်ႈပိုၼ်းတူဝ်ၸဝ်ႈလႄႈ တြႃးတၼ်းၸႂ်မၢႆ 1 လႄႈ မၢႆ 2 ဢိတ်ႇပိုၼ် ၽႄႈထႅင်ႈပပ်ႉလႂ် 2-3 ပွၵ်ႈ။


ထမ်မဢၼ်ၸဝ်ႈပွၼ်ႈသွၼ် ပွၼ်ႈသွၼ်ထမ်းပုတ်ႉထၸဝ်ႈပၼ် တၵ်ႉၵႃႇသတ်ႉထႃးတီႈၸမ်/ၵႆ  မီးမိုၼ်ႇ ႁူဝ်လိူဝ်၊ တင်းၶႅပ်းထမ်းမတြႃးၸဝ်ႈ ဢၼ်ဢတ်းဢွၵ်ႇပိုၼ်ၽႄႈၼႂ်းၶႅပ်းၶႅသ်ႉသႅတ်ႉ သီႊတီႊ ဝီႊသီႊတီႊ တီႊဝီႊတီႊ (တေႃႇထိုင် ဢႃယုၸဝ်ႈ 89 ပီယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းတိုၵ်ႉႁေႃး ယူႇတဵသ်ႈယူႇ တေႃႇပေႃးၶဝ်ႈႁူင်းယႃ)။


တၼ်းႁဵင်းၸဝ်ႈ ပီၶရိတ်ႉ 1957 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈသႃသၼႃထၸသီရိထမ်မၸႃရိယ တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၽွမ်ႉ ႁူမ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။


ပီၶရိတ်ႉ 1973 လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈငမ်းပၢႆး ၼႂ်းၸုမ်းသင်ၶသမၵ်ႉၵ သင်ၶၾၢႆႇတႆး ပွတ်း ဢွၵ်ႇၶူင်း။


ပီၶရိတ်ႉ 1978 လႆႈၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၵွၼ်းပၢႆး ၼႂ်းၸုမ်းသင်ၶသမၵ်ႉၵ သင်ၶၾၢႆႇတႆး ပွတ်း ဢွၵ်ႇၶူင်း။


ပီၶရိတ်ႉ 1991 လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈမႁႃႇပၼ်ႊတိတ်ႊ(အဂ္ဂမဟာပဏ္ဌိတ) တီႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ။


ပီၶရိတ်ႉ 1989 လႆႈႁပ်ႉလိူၵ်ႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈၸုမ်းသင်ၶၼႃယၵ ၸႄႈမိူင်း မိူင်းတႆး(ၾၢႆႇသူၺ်ႇ ၵျိၼ်ႇ)ထႃဝွၼ်း။


ၸုမ်ႈၶမ်း(ၼႃမသၵ်း) ဢၼ်ၸဝ်ႈလႆႈႁပ်ႉ ပီၶရိတ်ႉ 1956 ၼီႈ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶမ်းသႃသၼႃ ထၸသီရိပဝရထမ် မႃၸရိယ (တီႈပွႆးတႅမ်ႈတွပ်ႇလိၵ်ႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ)။


ပီ 1991 ၼီႈ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈဢၵ်ႉၵမႁႃပၼ်တိတ(တီႈၾၢႆႇႁွင်ႈၵၢၼ် ပုတ်ႉထသႃသၼႃ လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ)။


ပီ 2007 ၼီႈ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶမ်းဢၵ်ႉၵမႁႃသတ်ႉထမ်မၸူဝ်းတိၵထၸ (လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ)။


ပီ 2015 ၼီႈ လႆႈႁပ်ႉၸုမ်ႈၶမ်း ဢၽိထၸမႁႃရတ်ႉထၵုရု(လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ)။


တၢင်းသူင်ၸဝ်ႈ လူဢၢၼ်ႇပပ်ႉထမ်း၊မႅတ်ႉတႃထမ်း၊ ႁေႃးတြႃး။


ၶေႃႈသင်ႇသွၼ်ၸဝ်ႈ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈမီးထမ်မ လေႃးၵၸင်ႈမၼ်ႈတဵင်ႈ၊ ပေႃးဢမ်ႇမီးထမ်မ လေႃးၵလူႉလႅဝ်သဵင်ႈ။


ၶေႃႈတိုဝ်းၸဝ်ႈ ၵၢၼ်မုၼ်ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ၵၢၼ် မႅတ်ႉတႃထမ်း(ႁေႃးတြႃး)။