ဝၼ်းၶွပ်ႈၶူပ်ႇ 26ပီ ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း လူႉသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ မီးၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်တႆး ထႆးလႄႈ ၶႄႇၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၶုၵ်းထူပ်း ယွင်ႈယေႃးဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်ႁူမ်ႈသူင်ႇၵုသူလ်တၢင်းလီ ယိူင်းၸူးထိုင်ၶႂၼ် ငဝ်းမၼ်းၸဝ်ႈ။


ဝၼ်းတီႈ 11/07/2017 ၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်ပဵၼ်ဝၼ်းၶွပ်ႈထိုင်26 ပီတဵမ်  ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း သဵင်ႈမုၼ်လႄႈ တႄႇယၢမ်း9 မူင်းတေႃႇထိုင် 10 မူင်း ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇၼပ်ႉယမ်တီႈၶုမ်ၵုတ်းမၼ်းၸဝ်ႈ မီးပီႈၼွင်ႉတႆး ၸိူဝ်းႁၵ်ႉၸၢတ်ႈလၢႆမူႇလၢႆၸုမ်း၊ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်ထႆး ၾၢႆႇသိုၵ်း၊ ၾၢႆႇပလိၵ်ႈဢိၵ်ႇၶႃႈ ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်၊ ၽူႈၵွၼ်းဝၢၼ်ႈဢိူင်ႇ ၊ ၸုမ်းၶူးတင်းလုၵ်ႈႁဵၼ်းဝၢၼ်ႈ လၵ်းတႅင်ႇ ဢိၵ်ႇႁူင်း ႁဵၼ်းပဵင်း လူင်ၵမ်ႈၽွင်ႈ တင်းမူတ်းႁူမ်ႈ ၼပ်ႉပၢၵ်ႇ ။

ၸဝ်ႈၶိုၼ်းသႂ် ၸႂ်ယဵၼ် တီႈၵိူဝ်းၵုမ်ၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး / တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) လုၵ်ႈၼွင်ႉၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း မွၵ်ႇလၢတ်ႈၶေႃႈၵႂၢမ်းဝႃႈ - ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင် ၸဝ်ႈၵွၼ်း ၸိူင်း ယၢမ်ႈသင်ႇသွၼ်ဝႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇ ပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးၼႆႉၵၢၼ်ဢၼ်လူဝ်ႇလႆႈႁဵတ်းၼႆႉမၼ်းမီးယူႇ 3 ပိူင် ႁဵတ်းတႃႇပုၼ်ႈတူဝ်၊ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း၊ တႃႇတၢင်းၼမ်လုမ်ႈၾႃႉ ပေႃးႁဵတ်း တႃႇသုၼ်ႇတူဝ်ၵူၺ်း ၼႆၵေႃႈ မၼ်းၵႅပ်ႈၼႃႇ ႁဵတ်းတႃႇ လုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈမၼ်းၵႂၢင်ႈႁႅင်းၼႃႇ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ယူႇသဵၼ်ႈတၢင်းသၢႆ ၵၢင်သေ ႁဵတ်းတႃႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ လီဢဝ်ပဵၼ်ၶူး ပဵၼ်တူဝ်ယၢင်ႇသေ ႁဵတ်းၵႂႃႇၸွမ်း- ဝႃႈၼႆ ။


ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်းၼႆႉ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ တွၼ်ႈ တႃႇလၢႆးလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉတေထိုင်တီႈယွတ်ႈ-ႁွတ်ႈတီႈပၢႆၼၼ်ႉ တၵ်းလႆႈပဵၼ်ၽူႈမီးၸႂ်လီၸႂ်မုၼ်၊ ၸႂ်ၽႃႇၵၢင်ဝၢင်းၶိုင်ႈ လႄႈဢဝ် ၼမ်ႉၵတ်ႉတၢင်း ၶႅၼ်ႇသေ ဢွၼ် ႁူဝ်၊ မၼ်းၸဝ်ႈၼပ်ႉထိုဝ်ၶေႃႈသင်ႇၵႂၢမ်းသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈတႄႉတႄႉဝႃႈဝႃႈ။ ထိုင်တီႈပူၵ်း ပွင်ဝတ်ႉ ၾႃႉဝဵင်းဢိၼ်း (လႅၼ်လိၼ်တႆး-ထႆး ဢိူင်ႇပဵင်းလူင် ၸႄႈဝဵင်းဝဵင်းႁႅင်) ႁိူဝ်ႈႁိူင်းပိူင်းသႂ် မီးၸဝ်ႈ သင်ၶႁဵၼ်းလိၵ်ႈထမ်း ၼပ်ႉႁူဝ်ပၢၵ်ႇယၢမ်းလဵဝ်။ မၼ်းၸဝ်ႈ ဢမ်ႇလိုဝ်ႈဢမ်ႇသဝ်း ယုၵ်ႉယွင်ႈ ပၼ်ႁႅင်းပၢႆးပၺ်ၺႃ၊ တူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵၢၼ်သိုၵ်း ဢိၵ်ႇၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ပုၼ်ႈတႃႇၵူၼ်း မိူင်းမႃး တေႃႇမၼ်းၸဝ်ႈ ပေႃးလူႉသဵင်ႈ သုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇ ။


ၸဝ်ႈၵွၼ်းၸိူင်း ဢၼ်မီးၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈမူဝ်ႁိူင်း (ႁိုဝ်) ၸဝ်ႈမူဝ်းႁဵင်းၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 20/06/1926 တီႈဝၢၼ်ႈထၼေႃႉ ဢိူင်ႇလၢႆႈသၢၵ်ႇ မိူင်းပဵင်း ၸႄႈဝဵင်းလွၵ်ႉၸွၵ်ႇယၢမ်းလဵဝ် ။ ၸိုဝ်ႈပေႃႈမႄႈလုင်း ၵျွင်းထူဝ်ႉ ပႃႈၶျုင်ႇ၊ ၼႂ်းလုၵ်ႈလၢင်း 12 ၵေႃႉ ပဵၼ်ၵေႃႉထူၼ်ႈ 3 ၊ သဵင်ႈၵမ်သုတ်းမုၼ်မိူဝ်ႈ 11/ 07/1991 ။


ၶၢဝ်းတၢင်းၵၢၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၽွင်းသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈ 2 (1939-45) လႆႈႁူမ်ႈႁွမ်း တင်းၸဝ်ႈ ထုၼ်းယဵၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၶႅၼ်လဵဝ် မိူင်းၼွင်ဝွၼ်သေ တိုၵ်းတေႃးၵျပၼ်ႊမႃး။ ပီ 1952 ၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃႇတီႇ ၶွမ်ႊမိဝ်ႊၼိတ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႈ (CPB) တႃႇတိုၵ်းတေႃးတပ်ႉသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်မႃးပူၼ်ႉ ပႅၼ်ယိုတ်းဢဝ်မိူင်းတႆး။ 12/05/1956 ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇတိုၵ်းတေႃး CPB ယွၼ်ႉဢမ်ႇႁၼ်လီ လွင်ႈဢဝ် ပေႃႇလသီႇ ၸႅၵ်ႇၵူၼ်းမိူင်းတႆးၸတ်ႉငၢၵ်ႈၵၼ်။


1959 ၶဝ်ႈႁူမ်ႈၼုမ်ႇသိုၵ်းႁၢၼ် ဢၼ်ၸဝ်ႈၼွႆႉဢွၼ်ႁူဝ်၊ လူႉသုမ်းၶႅၼ်သၢႆႉတီႈ ပၢင်တိုၵ်းႁူၺ်ႈဢေႃႈ ၸႄႈဝဵင်းမိူင်းတူၼ် ။1961 ႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈ တပ်ႉၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး (SNUF)။ 1964 ႁူမ်ႈၵေႃႇတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (SSA) ။ 1969 ပူၵ်းတင်ႈတပ်ႉသိုၵ်းၽွမ်ႉႁူမ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (ၸိုင်ႈတႆး) (SURA) ။ 1983 ယိုၼ်ႈမိုဝ်းႁဵၵ်ႈႁွင်ႉ လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ။ 1984 ႁူမ်ႈၵေႃႇ တင်ႈၶွင်ႊသီႊၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ (TRC/TRA) ဝၢႆးမႃးလႅၵ်ႈ လၢႆႈၸိုဝ်ႈပဵၼ် ၶွင်ႊသီႊမႄးပွင်ၸိုင်ႈတႆး (Shan State Restoration Council) ။ ႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်း ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈလူင်ၶွင်ႊသီႊမႄးပွင်ၸိုင်ႈတႆး (SSRC) တေႃႇထိုင်သဵင်ႈၵမ် လူၺ်ႈတၢင်း ပဵၼ်မၢၵ်ႇႁဵင်း (cancer) မိူဝ်ႈ 11/07/1991 ၽွင်းဢႃယု 65 ပီ ။