ၶိူဝ်းၵူၼ်းၼိုင်ႈၶိူဝ်းၼႆႉ ပေႃးဢမ်ႇမီး ၽႃသႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၾိင်ႈငႄႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇႁင်းၵူၺ်းၸိုင် တိုၼ်းဢမ်ႇ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇလႆႈ တိုၼ်းဢမ်ႇပဵၼ်ၶိူဝ်းၵူၼ်းဢၼ်ယူႇ လႆႈယၢဝ်းႁိုင်။ ဢၼ်ဝႃႈၵၢၼ်သိုၵ်း၊ ၵၢၼ်ပႃႇတီႇ၊ ၵူၼ်းၸုမ်းလႂ် ၸုမ်းၼိုင်ႈၵေႃႈယဝ်ႉ တၵ်းလႆႈမီးၵၢၼ် ၸႂ်ႉတိုဝ်းၽႃသႃ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ လိၵ်ႈလၢႆးၶွင်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ ပေႃးၽႃသႃ လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇတၢႆၵေႃႈ ၶိူၼ်းၵူၼ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တၵ်းႁၢႆဢမ်ႇႁၢင်ႉ။

ႁူမ်ႈဝႃႈၼၼ်သေတႃႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈတႆး ဢမ်ႇမီးဝၢၼ်ႈမီးမိူင်း (မီးၸိုဝ်ႈမၼ်းလၢႆလၢႆၵူၺ်းဝႃႈ-မိူင်းတႆး) တႆးဢမ်ႇၸႂ်ႈၶုၼ် ၽွင်းငမ်း၊ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈ ပုၼ်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၸဝ်ႈၵဝ်ႇႄလႈၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၸဝ်ႈၵဝ်ႇ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၶုၼ်ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းသမ်ႉ လိူဝ်သေဢမ်ႇဢဝ်ၸႂ်သႂ်ႇပၼ် သမ်ႉၶႂ်ႈတဵၵ်းၼဵၵ်းႁႂ်ႈၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်း လၢတ်ႈၶိူဝ်းၵူၼ်းတႆး လႄႈလၢႆၶိူဝ်းၵူၼ်းၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (ဢၼ်မီးဢမ်းၼၢၸ်ႈ ၽွင်းငမ်းၵုမ်းၵမ်လူၺ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း မၢၼ်ႈၶိူဝ်းလဵဝ်) ၸူမ်ႁၢႆမူၺ်ႉမွတ်ႇတၢႆသဵင်ႈသေ ယဵၼ်းပဵၼ်မၢၼ်ႈၶိူဝ်းလဵဝ်ၸိူဝ်ႉလဵဝ်ၸိုင်ႈလဵဝ် တင်းပိုၵ်း။

ၼႂ်းမိူဝ်ႈၼင်ႇၼၼ် ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈ ၽႃသႃ လိၵ်ႈတႆး ၵႂၢမ်းတႆးႁဝ်းၼႆႉ ၵူၼ်းတႆးၽူႈလၵ်းလႅမ် ပႅၼ်မႅၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းႁဝ်းၵေႃႈ ၶုၵ်းၶူၼ်ႉဝူၼ်ႉလႆႈၸွမ်းၼင်ႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇထၢင်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈပဵၼ် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၶႂ်ႈႁဵတ်းၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇပၢၵ်ႇ လၢတ်ႈဢွၵ်ႇသူၼ်းတုမ်ၵႂႃႇၵေႃႉၾၢႆႇၵေႃႉတၢင်း (ၵဝ်ၵတ်ႉၵဝ်မေႃ၊ ၵဝ်ႁူႉၵဝ်ႁၼ်၊ ၵဝ်ၸႂ်ႈၵဝ်ထုၵ်ႇ) ၼႆသေ ၶိုင်ယူႇ မႅၵ်းမႅၵ်းႁင်းၽႂ်ႁင်းမၼ်းႄလႈ ၽွင်းယၢမ်းၼႆႉ လိၵ်ႈတႆးၵႂၢမ်းတႆးလႅၼ်ႈၵႂႃႇၵေႃႉႁူးၵေႃႉတၢင်း။ ပဵၼ်ဢၼ်လီမႆႈၸႂ်ၸွမ်း ၽူႈၸိူဝ်း ဢမ်ႇလႆႈဝူၼ်ႉသွၼ်ႇၼႃးသွၼ်ႇလင် ႁိုဝ် ဢမ်ႇတႆႇတဝ်ႉ ဝူၼ်ႉသၢင်ၶိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလီလီလႆႈသေ  ၸွမ်းလင် ၽူႈႁူၺ်းၵႂႃႇတိၵ်းတိၵ်းၼၼ်ႉယူႇ။

ပႆႇမီးၽႂ်ယဝ်ႉၸၼ်ႉၸွမ်လိၵ်ႈတႆးမႃး၊ ၵွပ်ႈဢမ်ႇမီးၸၼ်ႉၸွမ်တႆးႁင်းၶေႃ၊ ၵမ်ႈၼမ်မေႃမႃးၸွမ်းဝတ်ႉ (ၵျွင်း) မုၼ်ၸဝ်ႈ၊ ၸွမ်းပၢင်သွၼ်လိၵ်ႈတႆးၶၢဝ်းမႆႈ၊ ၸွမ်းပၢင် “မ”ႁႃႈတူဝ်” ႄလႈ ၾိုၵ်းၽွၼ်ႉႁဵၼ်းႁူႉတႅမ်ႈလွၵ်ႈဢဝ်ၸွမ်း ၽဵင်းၵႂၢမ်း ပၢၼ်မႂ်ႇဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်းမႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း။ ႁူမ်ႈဝႃႈႁွင်ႈၵၢၼ်လူင်ပၢႆးပၺ်ၺႃၸိုင်ႈတႆး ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈတႆး ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမႃး ပပ်ႉႁဵၼ်း ထိုင်ၸၼ်ႉႁႃႈယဝ်ႉၵေႃႈ  ထုၵ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၼေႇဝိၼ်း သင်ႇဢိုတ်းႁၢမ်ႈႁဵၼ်းသွၼ်ပႅတ်ႈ၊ ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈ ဢဝ်ၶဝ်ႈသွၼ်ၼႂ်းႁူင်းႁဵၼ်း။ လိုၼ်းဝၢႆးၼႆႉ ဢၼ်ပိုတ်ႇႁဵၼ်းထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်းၵေႃႈ မီးႁူင်းႁဵၼ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈလွႆတႆးလႅင်း တီႈလဵဝ် ဢၼ်ၸုမ်းလိၵ်ႈလၢႆးပၢႆးပၺ်ၺႃၸိုင်ႈတႆးၼွၵ်ႈမိူင်း SCEC (ၵဵင်းမႆႇ) လႆႈဢဝ်ပပ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈထႆး/ဢင်းၵိတ်း မႃးပိၼ်ႇၽႃသႃပဵၼ်ဝႅပ်ႇပပ်ႉႁဵၼ်းထိုင်ၸၼ်ႉသိပ်း။

ၵွပ်ႈၼၼ်လၵ်းၸဵင်လိၵ်ႈတႆးၵေႃႈပႆႇမီးတႄႉတႄႉ(ပႆႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈတၢႆတူဝ်) မိူဝ်ႈလဵဝ်လၢႆၵေႃႉလၢႆၸဝ်ႈတိုၵ်ႉဢုပ်ႇထဵင် တိုၵ်ႉႁႃ တိုၵ်ႉလိုမ်ႉ တိုၵ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ တိုၵ်ႉၵႄႈမႄး လူၺ်ႈပၢႆးဝူၼ်ႉဢၼ်ထၢင်ႇဝႃႈ ၸိုဝ်ႈၸႂ်ႈ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်းပိူင် ၸွမ်းလၢႆး ၸွမ်းတၢင်းသၢင်ႇထုၵ်ႇ ၸွမ်းၵၢပ်ႈပၢၼ်ဢၼ်လႅၵ်ႈလၢႆႈ ဢိင်ၸွမ်းငဝ်းလၢႆးပီႈၼွင်ႉတႆး ဢၼ်မီးၸွတ်ႇတူဝ်ႈ လုမ်ႈၾႃႉ။

ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵဝ်ၵျႃႉမႂ်းၶႅၼ်ႇ ၵဝ်လႅၼ်ႇမႂ်းၵတ်ႉ ၵဝ်ၸႂ်ႈမႂ်းၽိတ်း လိမ်ႇဝိတ်းၸူၺ်ႉဢဝ် ၶဝ်ႈၶၢင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ႁူႉၵူႈဢၼ်ႁၼ်ၵူႈလွင်ႈ ၵဝ်ထုၵ်ႇမႅၼ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ တၵ်းတေလႆႈဢဝ်ၵဝ်ဝႃႈ ၵဝ်ပဵၼ်ၵေႃႉတမ်းပိူင်လၵ်းၸဵင်။

ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ထွႆႈၵႂၢမ်း (ဝေႃးႁၢရ်) တႆးၵေႃႈ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ(လူၵ်ႈ)လူင်ၼႆႉ တႆးယူႇတူဝ်ႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ လၢႆပိုၼ်ႉတီႈ လၢႆဝၢၼ်ႈလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ။ ၵွမ်ႉၵႃႈၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းတႆးၵူၺ်းၵေႃႈ ပွတ်းႁွင်ႇ ပွတ်းၸၢၼ်း ပွတ်းဢွၵ်ႇ ဢမ်ႇၸႂ်ႈ တႆးလူင်တင်းမူတ်းတင်းပိၵ်း။ တႆးလူင်တႄႉတႄႉ မီးမွၵ်ႈလၢၼ်ႉၵူၺ်း ယင်းပၢႆလၢတ်ႈထွႆႈၵႂၢမ်း လေႃႈလေးမၢၼ်ႈ ၶႂ်ႈၶဝ်ႈ ၶိုင်ႈ(မၢင်ၸိူဝ်းပေႃးဢမ်ႇမေႃလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး)ယဝ်ႉ။ ၵႂၢမ်းတႆး မိူင်းတႆးပွတ်းဢွၵ်ႇၶူင်း၊ မိူင်းထႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ မိူင်းလၢဝ်း တင်းၸိုင်ႈမိူင်း၊ သိပ်းသွင်ပၼ်းၼႃး၊ ၵႂၢင်းသီ ၼႂ်းမိူင်းၶႄႇ ဢိၵ်ႇပႃး ၼႂ်းမိူင်းဢတ်သမ်ႇ ဢၼ်ႁဵၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၶိူဝ်း တႆး (လၢၼ်ႉၸဝ်ႈ၊ လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ၊ လၢၼ်ႉၼႃး) ၼၼ်ႉ ႁူမ်ႈဝႃႈႁၢင်သဵင်မၼ်းတေပိူင်ႈၵၼ်ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ထွႆႈမၼ်း ပွင်ႇၵၼ် 50 လၢၼ်ႉလိူဝ်လိူဝ်။

ၵူၼ်းတႆးၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ လိူဝ်သေထွႆႈၵႂၢမ်း(ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ) လေႃႈမၢၼ်ႈ/ ၶူဝ်းၼုင်ႈ ၵေႃႈ သူင်ၼုင်ႈမၵ်ႉငၢႆႈ ၼုင်ႈၽႃႈတူင်ႇ (မၢင်ၵေႃႉပဵၼ်ထိုင်ၵူၼ်းလူင်ၼႂ်းတႆး ယင်းပၢႆဝႃႈၵူၼ်တႆးၶႃလဵဝ်) ၼႆလူးၵွၼ်ႇ။ ၼၼ်ႉ ၸင်ႇလႅပ်ႈႁၢင်ႈဢၼ်ပိူၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်မၢၼ်ႈ/ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ။ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈဝႃႈ - “ယူႇတီႈၸႂ်ႁဝ်းၵူၺ်း ၶႂ်ႈၼုင်ႈၶူဝ်းသင် လၢတ်ႈၵႂၢမ်းသင်ၵေႃႈယဝ်ႉ ပေႃးႁဝ်းႁၵ်ႉတႆး ႁဵတ်းၵၢၼ်တႆးယူႇၵေႃႈယဝ်ႉ” ၼႆတင်းၼမ်။ ၸိူင်ႉၼင်ႇပၢင်ၵုမ်လူင်တႆးၼႆ ၸတ်းမႃးလၢႆတီႈ ႁဵတ်းမႃးလၢႆ တီႈၵေႃႈ ၵမ်ႈၼမ် ဢွၼ်ၵၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈၶႂ်ႈၵူႈတီႈ - ဢၢင်ႈဝႃႈ “မီးမၢၼ်ႈ မီးတၢင်ႇၶိူဝ်းၶဝ်ႈပႃးမႃး ၸွမ်းလႄႈၵႃႈလႆႈ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းမၢၼ်ႈ”- ၼႆဝႃႇ။ ပေႃးၼၼ် တေဝႃႈပၢင်ၵုမ်လူင်တႆးၼႆႁဵတ်းသင်လႃႇ၊ ႁဵၵ်ႈၸိုဝ်ႈတၢင်ႇလၢႆး တၢင်ႇၸိုဝ်ႈၵေႃႈ ယဝ်ႉလူး!။ ၵွပ်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းယႂ်ႇလူင်သေလႆႈပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈ ၽႃသႃ လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ႁဝ်းၼႆႉ မိူၼ်တင်း ႁဵတ်း + (ၽွၼ်းလႆႈ) သေ ယွမ်းလူတ်း - (ပုတ်းတိုၼ်း) ၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ။ (ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ၽႃသႃပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၼႆႉ မေႃၼမ်ၵႃႈႁိုဝ်ယိင်ႈၶႅၼ်းလီ ၵူၺ်းၵႃႈမိူဝ်ႈမေႃလိၵ်ႈပိူၼ်ႈ ၵႂၢမ်းပိူၼ်ႈၼမ်ယဝ်ႉသမ်ႉ လိုမ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁဝ်း တႄႉဢမ်ႇထုၵ်ႇလီပဵၼ်)။

ၸႂ်ႈယဝ်ႉ! ၵၢၼ်မိူင်းၶိုၵ်ႉၶမ်ႇလမ်ႇလွင်ႈယႂ်ႇလူင်လၢင်ပူၼ်ႉတီႈၵႃႈႁိုဝ်ၵေႃႈ ၵၢၼ်ၽႃသႃလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ ႁဝ်း ဢမ်ႇလဵၵ်ႇၵေႇဢေႇမၢင်ယွမ်းလူင်ယွမ်းလၢင်ၵၢၼ်မိူင်းၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယႃႇလိုမ်းဝႃႈ ၵၢၼ်ႁၵ်ႉသႃပႂ်ႉပႃးၽႃသႃၾိင်ႈငႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁဝ်းၼႆႉ ႁူမ်ႈဝႃႈမိူင်းၸိုင်ႈတႆးႁဝ်း တူၵ်းပဵၼ်ၶီႈၶႃႈ ထုၵ်ႇမၢၼ်ႈမႃးႁဵတ်းၶုၼ် ၸဵမ်ဝၢႆးမိူင်းမၢၼ်ႈ လႆႈၵွၼ်းၶေႃမႃး 67 ပီ၊ ၵၢၼ်မိူင်း ၵၢၼ်သိုၵ်း ၵၢၼ်ၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆး ဢမ်ႇမီးႁႅင်း ဢမ်ႇတေႃႇသူႈၽူႈၶဵၼ် ႁႂ်ႈပေႃး ပေႉလႆႈၵေႃႈ သိုၵ်းႁဝ်းဢမ်ႇမူၺ်ႉ၊ ၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းဢမ်ႇတၢႆ ၵူၼ်းၶိူဝ်းႁဝ်းဢမ်ႇယဵၼ်းႁၢႆသဵင်ႈၼၼ်ႉ ၵွပ်ႈၽႃသႃ ၾိင်ႈငႄႈ လိၵ်ႈလၢႆး ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈတႆးႁဝ်းၶႅင်ႁႅင်းဝႆႉၼၼ်ႉၵူၺ်းၼႆ ၽႂ်တေၶႂ်ႈထဵင်။

ပိုၼ်ႉတီႈဢၼ်ၽႃသႃၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးၵႂၢမ်းလၢတ်ႈႁဝ်းဢမ်ႇၶႅင်ႁႅင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဝဵင်းလူင်တူၼ်ႈတီး(တွင်ႇၵျီး)ၼၼ်ႉ ႁႄႈဝႃႈပဵၼ်ငဝ်ႈဝဵင်းလူင်ၸိုင်ႈတႆးဝႃႇ - ႁႃၵူၼ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး/ ၼုင်ႈၶူဝ်းတႆး ပေႃးဢမ်ႇၶႂ်ႈမီးလိူဝ် ႁူဝ်ပၢၵ်ႇ 3 % ယဝ်ႉ။ ပေႃးမႃးတူၺ်းၼႂ်းမိူင်းထႆး လၵ်းလၵ်းမၼ်း ဢမ်ႇဝႃႈမိူင်းၵွၵ်ႇ(ၵုင်းထဵပ်ႈ) ၵဵင်းမႆႇ ဢိၵ်ႇတင်းလၢႆလၢႆၸႄႈဝဵင်း မီးၵူၼ်းၼုင်ႈၶူဝ်းတႆး လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတႆး တိုဝ်းၵမ်ၾိင်ႈငႄႈတႆး ယင်းၼမ်လိူဝ်ၼႂ်းမိူင်းတႆး မၢင်တီႈလူးၵွၼ်ႇ။ လူၺ်ႈတင်း ၶူဝ်းၼုင်ႈၾိင်ႈၾၢင်ၵူၼ်းၶိူဝ်းတႆး ၼႂ်းတူင်ႇတၢင်ႇလၢၼ်ႉၸဝ်ႈ၊ လၢၼ်ႉၸၢင်ႉ၊ လၢၼ်ႉၼႃး ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇပၢႆႈပိူင်ႈ သင်ၵၼ် ႄလႈ ဝူင်ႇဝွၵ်ႇၼႄထိုင်ပဵၼ်ၵူၼ်းၼိူဝ်ႉလိူတ်ႈၶိူဝ်းလဵဝ်ၵၼ်ယူႇ။