ၽွင်းတႅၼ်းၸႄႈမိူင်း ပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ၸၢႆးထုၼ်းထုၼ်းလုၼ်ႇ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉလုသဵင်ႈသုတ်းမုၼ် ယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ်သဵၼ်ႈ လိူတ်ႈႁူင်းၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ တီႈလႃႈသဵဝ်ႈ။

ဝၼ်းတီႈ 18/06/13 (မိူဝ်ႈဝႃး) ၵၢင်ၼႂ်ယၢမ်း 6 မူင်းၶိုင်ႈပၢႆ၊ ၵေႃႉပဵၼ်ၽွင်းတႅၼ်းၸႄႈမိူင်း ပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ (SNDP) လႄႈပဵၼ်ပႃးႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ တီႈတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ၸၢႆးထုၼ်း ထုၼ်းလုၼ်ႇ(ႁွင်ႉလုင်းၸၢႆးလႅင်း) လႆႈၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လုသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇတီႈ ႁူင်းယႃလူင်ဝဵင်း လႃႈသဵဝ်ႈ ၸိုင်ႈတႆးပွတ်းႁွင်ႇ၊ ၽွင်းဢႃႇယုသႅၼ်းပၢၼ် 67 ပီ- ၼႆယဝ်ႉ။

ဢွၼ်ၼႃႈတေသဵင်ႈမုၼ်ၼႆႉ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 17/06/13 ယၢမ်းၵၢင်ဝၼ်း၊ ဢွၼ်ႁူဝ်ၵူၼ်း မိူင်းလုၵ်ႉ တၢင်ႉယၢၼ်း သေၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႊသီႊဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS) တီႈဝဵင်းၵျွၵ်ႉမႄး။ ၵႂႃႇၵိၼ်ၶဝ်ႈႁူမ်ႈမူႇ ၵၼ်သေ ဝၢႆးၸုမ်းၸိူဝ်းၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ပူၼ်ႉလူင်း ၵႂႃႇတၢင်းဝဵင်းလိူဝ်ႇယဝ်ႉ  ၸုမ်းၸိူဝ်းလုင်းၸၢႆးလႅင်း သိုပ်ႇယင်ႉ လိုဝ်ႈႁႅမ်းၼွၼ်းတီႈၵျွၵ်ႉမႄး။ ၵၢင်ၶမ်ႈၼၼ်ႉ ၶၢင်းတွင်ႉၸဵပ်းၼႆသေၵႂႃႇႁူင်းယႃတီႈၵျွၵ်ႉမႄး၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ငဝ်းလၢႆးဢမ်ႇပေႃးလႅပ်ႈ လီလႄႈ သိုပ်ႇသူင်ႇၵႂႃႇ လႃႈသဵဝ်ႈတင်းၶိုၼ်း၊ ထိုင်မႃးၵၢင်ၼႂ် 6 မူင်းၶိုင်ႈပၢႆၵေႃႈလုသဵင်ႈ သုတ်းမုၼ် ၵႂႃႇတီႈႁူင်းယႃလူင်လႃႈသဵဝ်ႈ- ၼႆယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ၽွင်းတႅၼ်းသၽႃးၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ပႃႊတီႊသိူဝ်သိူၵ်ႇလႃႈသဵဝ်ႈ (ၵေႃႉပေႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈ တင်ႈသွမ်ႈ မိူဝ်ႈဝၼ်း တီႈ 01/04/2012 ၶဵတ်ႇ/ပိုၼ်ႉတီႈမၢႆ 3 ၸႄႈတွၼ်ႈလႃႈသဵဝ်ႈ) ၸၢႆးၸၢမ်ႇမိၼ်း  လၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းၶႃႈပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇလႄႈ ၵူၼ်းဝဵင်းလႃႈသဵဝ်ႈ ဢိၵ်ႇတင်း ပီႈၼွင်ႉတၢင်ႉယၢၼ်း ၸိူဝ်းလႆႈႁွတ်ႈၽႅဝ်မႃးၵေႃႈ ဢွၼ်ၵၼ်ၵႂႃႇတူၺ်း လုင်းၸၢႆးလႅင်း။ ၶၢပ်ႈတူဝ်လုင်းၸၢႆးလႅင်းၼႆႉ ဢဝ်ပူၼ်ႉၵႂႃႇတီႈပႃႇႁဵဝ်ႈတီႈလႃႈသဵဝ်ႈ မိူဝ်ႈ 2 မူင်းဝၢႆးဝၼ်းမိူဝ်ႈဝႃး (18/06/13)။ ဢၼ်လုင်း ၸၢႆးလႅင်းလုသဵင်ႈၵႂႃႇၼႆႉ ပိူဝ်ႈတႃႇၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်းတႄႉ လႆႈဝႃႈပဵၼ်လွင်ႈလုသုမ်း လူင်ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ ၵွပ်ႈဝႃႈ ၵူၼ်းၵဝ်ႇ ႁူႉၼႃႈႁၼ်ၵႆ၊ မေႃထတ်းသၢင်၊ မေႃဢွၼ်ႁူဝ်ၼမ်းၼႃႈသေ လုသဵင်ႈသုတ်းမုၼ်ၵႂႃႇၼႆႉ တုမ်ႉတိူဝ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်း တူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်း တၢင်ႉယၢၼ်းတႄႉတႄႉ ယူႇ- ဝႃႈၼႆ။

ၸၢႆးလူႇ ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇပႃႊတီႊႁူဝ်သိူဝ် (SNLD) တီႈလႃႈသဵဝ်ႈၵေႃႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ႁဝ်းၶႃႈလႆႈငိၼ်းတႄႉ မၼ်းၸဝ်ႈမီး တၢင်းပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်၊ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉမႃးၸပ်းတၢင်းပဵၼ်တွင်ႉၸဵပ်းတွင်ႉၵႅၼ်းသေ လုသဵင်ႈၵႂႃႇၼႆႉ ယွၼ်ႉသင်ႁဝ်းၶႃႈ ၵေႃႈပႆႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈငိၼ်းၶၢဝ်ႇဝႃႈမေႃယႃၶဝ်၊ ၾၢႆႇၸွပ်ႇ ၶၢဝ်ႇၶဝ်၊ ၾၢႆႇၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇၶဝ် ၽႃႇတူၺ်းတွင်ႉမၼ်းသေ ထတ်းတူၺ်းတၢင်းၵိၼ်ၸိူဝ်းၵိၼ်ၵႂႃႇ ယူႇ၊ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈမေႃၶဝ်တေႁႃလႆႈၵႂၢမ်းတွပ်ႇမၼ်းတႅတ်ႈတေႃးယူႇ- ဝႃႈၼႆ။

ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ  ၸွမ်းၼင်ႇလႆႈတွင်ႈထၢမ်တူၺ်းလုၵ်ႈယိင်းၵေႃႉလဵၵ်ႉ (လုင်းၸၢႆးလႅင်း) ၼၢင်းၼူၼ်းဢူ တွပ်ႇဝႃႈ- ပေႃႈႁဝ်းၼႆႉ မီးတၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ်ၵီႈ။ မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇ ႁိူၼ်းၵႂႃႇၼၼ်ႉ ၵေႃႉပဵၼ်လၢၼ်ပေႃႈႁဝ်း (ၼႃႉႁဝ်း)ႁေႃႈၵႃးသေ ပေႃႈႁဝ်းဢမ်ႇပဵၼ်သင်၊ ၵိုင်ႉၵၢင်ႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈပေႃႈႁဝ်း သဵင်ႈၵႂႃႇယွၼ်ႉတၢင်းပဵၼ် သႆႈလိူတ်ႈႁူင်းၶဝ်ႈတႅၵ်ႇ၊ တၢင်းပဵၼ်မၢၵ်ႇႁူဝ်ၸႂ် တႄႉမီးဝႆႉၸဵမ်လႂ်။ ပေႃႈႁဝ်းၼႆႉ လိူဝ်သေၵၢၼ်ၼႃႈႁိူၼ်းတႃယေးယဝ်ႉ ၵွပ်ႈလႆႈဝႆႉၸႂ်လီၸႂ်ငၢမ်းသေ ႁဵတ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈၵၢၼ်ၶူင်ႇ၊ ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်းမႃးလႄႈ ႁဝ်းၶႃႈဢဝ်ၵုၼ်းမုၼ်ႁၢၼ်ႉၸႂ်ၸွမ်းတႄႉ တႄႉ၊ လႆႈဝႃႈပဵၼ် တူဝ်ယၢင်ႇလီတႃႇႁဝ်းၶႃႈ- ဝႃႈၼႆ။

လုင်းၸၢႆးထုၼ်းထုၼ်းလုၼ်ႇၼႆႉ ၵိူတ်ႇမိူဝ်ႈ 24/03/1946 ၊ ယဝ်ႉၵၢၼ်ႁဵၼ်းၸၼ်ႉ 9 ၊ ၸႃႇတိတၢင်ႉ ယၢၼ်း။ ၸိုဝ်ႈပေႃႈ ပူႇလွႆသု၊ မႄႈဢွၵ်ႇလွႆသွႆႈ၊ တႄႇၼႃႈႁိူၼ်းၵိုၵ်းၼၢင်းၵျႃႇၵူး၊ မီးလုၵ်ႈလၢင်းႁူမ်ႈ ၵၼ် 4 ၵေႃႉ။ ယၢမ်ႈႁဵတ်းၶူးသွၼ်တီႈ ႁူင်းႁဵၼ်းတၢင်ႉယၢၼ်းမိူဝ်ႈပီ 1965-66 ။  1970-71 ႁဵတ်းၽူႈမၢႆတီႈႁူင်းၼႄငဝ်းတူင်ႉ၊ ပဵၼ်တူဝ်တႅၼ်းၸဝ်ႈႁႆႈၸဝ်ႈၼႃး ၼႂ်းၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ဝၢႆးမႃးပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႊသီႊၵူၼ်းမိူင်း၊ ပဵၼ်ၽူႈမၢႆၾၢႆႇၵၢၼ်ၵႃႉ (သမဝႃယႃမ) ၊ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈ ၾၢႆႇၵူတ်ႇထတ်းၵၢၼ်ငၢၼ်းၶွင်ႊသီႊၵူၼ်းမိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉ။

ထိုင်မႃးပီ 1990 ၶဝ်ႈၼႂ်းပႃႊတီႊႁူင်းၶဝ်ႈ (NUP) ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈမၢႆ 2 ။ ပီ 2010 ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ (SNDP) ၊ ႁပ်ႉပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႊတီႊသိူဝ်ၽိူၵ်ႇတီႈတၢင်ႉယၢၼ်းသေ ၶဝ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈ ၶဵတ်ႇလိူၵ်ႈတင်ႈမၢႆ 2 ၸႄႈဝဵင်းတၢင်ႉယၢၼ်း၊ ပေႉၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈပဵၼ်မႃးၽွင်းတႅၼ်းၸႄႈမိူင်း။