တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်မႃႉ ဢိူင်ႇဝတ်ႉသၢဝ်း ႁၢင်ႇၵႆဝဵင်း ၵဵင်းတုင်မွၵ်ႈ 5 လၵ်း၊ ႁဵတ်းပၢင်တေႃႇလွင်းမႃး ၶၢဝ်းတၢင်းမီးမွၵ်ႈ 10 ဝၼ်းပၢႆ ၊  ၵူၼ်းမိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ မႆႈၸႂ်ၸွမ်းလုၵ်ႈလၢၼ် ပီႈၼွင်ႉၸိူဝ်ႉၶိူဝ်း ဢၼ်ၵႂႃႇလဵၼ်ႈတေႃႇလွင်း။

ၸၢႆးတီ ၵေႃႉဢွၼ်ႁူဝ်ႁပ်ႉမဝ်(ၶွၼ်ႇထႅၵ်ႉ)တီႈၸဝ်ႈၼႃႈတီႈသေ ပိုတ်ႇပၢင်တေႃႇလွင်း တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်မႃႉ ဢိူင်ႇဝတ်ႉသၢဝ်း ဝဵင်းၵဵင်းတုင် ၼႆႉႁဵတ်ႊႁႂ်ႈၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ယူႇႁိမ်းႁွမ်းလႆႈပဵၼ်လွင်ႈမႆႈၸႂ်ၸွမ်း လုၵ်ႈလၢၼ်ပီႈၼွင်ႉၽႂ်မၼ်း။ ၼႂ်းပၢင်တေႃႇလွင်းၼႆႉ မီးပၢင်ၾၢႆႉ ၊ မၢၵ်ႇတူၵ်းၶိုၼ်ႈလွႆ ၊ သၢမ်သိပ်းႁူၵ်းမိူင်းလူင် ၊ လေးၵွင်ႇၵျိၼ်ႇလႄႈပၢင်တေႃႇၵႆႇ ၸိူဝ်ႉၼႆႉ တင်းဝၼ်းတင်းၶိုၼ်း ။

ၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႉၼိုင်ႈလၢတ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃး တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်မႃႉၼႆႉ ပိုတ်ႇပၢင်တေႃႇလွင်းယူႇ ၵူၺ်းၵႃႈ လႆႈဢိုတ်းၵႂႃႇၵမ်ႉၼိုင်ႈ ထိုင်မႃးမိူဝ်ႈလဵဝ်သမ်ႉမႃးပိုတ်ႇၶိုၼ်း ။ ၵူၼ်းဢၼ်မႃးတေႃႇလွင်းၵေႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်း/ၼွၵ်ႈဝဵင်း ၵမ်ႈၼမ်။

ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈပၢင်တေႃႇလွင်းၼႆႉသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းၼုမ်ႇလႄႈၵူၼ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၼမ်ႉၼမ်းတၢင်းယၢမ်ႈ လူႉၼမ်တႄႉတႄႉ။ ဢၼ်လႆႈသုမ်းငိုၼ်းၶမ်းၸွမ်းၵေႃႈၼမ်၊ ဢၼ်လႆႈသုမ်းလူတ်ႉၶိူင်ႈၶူဝ်းၶွင်ၸပ်းတူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈၼမ်၊ ၽူဝ်မေးၽိတ်းၽႅၵ်ႇတႅၵ်ႇယၢႆႈၵၼ်ၵေႃႈ မီးၼမ် ႁဝ်းၶႃႈၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်မႆႈၸႂ်ၸွမ်းလုၵ်ႈလၢၼ်တႄႉယဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆ။

ပၢင်လွင်း ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးတီႈၼိုင်ႈ

ၵူၼ်းမိူင်း ဢၼ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈၵေႃႉၼိုင်ႈ ထတ်းသၢင်ဝႃႈ ၵဵဝ်ႇၵပ်းပၢင်တေႃႇလွင်းၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၸမ်မႃးပၢင်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၶဝ် တင်ႈၸႂ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းမဝ်းမိင်း ၊ ၼင်ႇႁိုဝ်ၵူၼ်းမိူင်း ပေႃးတေဢမ်ႇၶဝ်ႈၸႂ် ၸပ်းၸႂ်ၸွမ်းလွင်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ တင်ႈၸႂ်ဢဝ်ပၢင်လွင်းပွႆႇပၼ်ၵေႃႈၸၢင်ႈပဵၼ်လႆႈ ဝႃႈၼႆ။

ပၢင်တေႃႇလွင်းတီႈၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မိူဝ်ႈလဵဝ်မီးဝႆႉသွင်တီႈ၊ တီႈၼိုင်ႈ ပဵၼ်တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်ၼူၼ်း ဢိူင်ႇမိူင်းၸဵမ်း သဵၼ်ႈတၢင်ႈၵဵင်းတုင်တႃႈၶီႈလဵၵ်း - ၵဵင်းတုင် ၸၢႆးၵျႃႇၽတ်း ၵေႃႉပဵၼ်ၽူႈႁပ်ႉမဝ်ႁဵတ်း၊ တီႈဝၢၼ်ႈၼွင်မႃႉ ဢိူင်ႇဝတ်ႉသၢဝ်း သဵၼ်ႈတၢင်းၵဵင်းတုင်မိူင်းၶၢၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸၢႆးတီ ပဵၼ်ၽူႈႁပ်ႉမဝ်ႁဵတ်း ၼႆယဝ်ႉ။

ပၢင်တေႃႇၵႆႇသမ်ႉ တေပဵၼ်ဝၼ်းပႅတ်ႇၶမ်ႈ လိူၼ်လပ်း လိူၼ်မူၼ်း၊ ၵွပ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ဝၼ်းသိလ်လႄႈ ပဵၼ်ဝၼ်းၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၶဝ်ယင်ႉလိုဝ်ႈၵၢၼ်- ၼႆယဝ်ႉ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 80-81 ဢိၵ်ႇ ၵႂၢမ်းလူပ်းလိုၼ်း။ မိူင်းလဵၵ်ႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းဢေႇ မီးၶိူင်ႈမိုဝ်းၼပ်ႉပၢၵ်ႇ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ဢဝ်ၸႂ်ႉ။

 မိူင်းလဵၵ်ႉ ႁူဝ်ၵူၼ်းဢေႇ
    မီးၶိူင်ႈမိုဝ်းၼပ်ႉပၢၵ်ႇ
    ဢမ်ႇမီးၽႂ်ဢဝ်ၸႂ်ႉ။

 ၵူၼ်းမိူင်း သႂ်ႇၸႂ်ၼႂ်းတၢင်းတၢႆ
    ဢမ်ႇၵႂႃႇယၢဝ်းပႆၵႆ
    မီးလေႃႉ မီးႁိူဝ်း ဢမ်ႇမီးၽႂ်ၶိုၼ်ႈၶီႇ
    မီးၵွင်ႈ မီးသိူဝ်ႈၵၢပ်ႇ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁဵတ်းႁၢင်ႈၼႄ
    တေၼပ်ႉတေသွၼ်ႇၵေႃႈ ၸႂ်ႉပူမ်ၸိူၵ်ႈ။

 တၢင်းၵိၼ်ၶဝ်ထုၵ်ႇသူပ်း
    သိူဝ်ႈၶူဝ်းၵေႃႈႁၢင်ႈလီ
    ႁိူၼ်းယေးၶဝ်ၵတ်းယဵၼ်
    ႁိတ်ႈထုင်းၶဝ်လီသိူဝ်း။

 မိူင်းႁိမ်းႁွမ်းယူႇၸမ်
    ထိုင်ပေႃးလႆႈငိၼ်းသဵင်ၵႆႇၶၼ် သဵင်မႃႁဝ်ႇ
    ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းယူႇထိုင်ၵႄႇထိုင်တၢႆ
    ဢမ်ႇတၢပ်ႈတွင်ႈတဵဝ်းသူႇၸႂ်းၵၼ်။


 ၵႂၢမ်းတႄႉ ဢမ်ႇလီထွမ်ႇ
    ၵႂၢမ်းလီထွမ်ႇ ဢမ်ႇတႄႉ
    ၵူၼ်းလီ ဢမ်ႇထဵင်
    ၵူၼ်းထဵင် ဢမ်ႇလီ
    ၽူႈမီးပၺ်ႇၺႃႇ (wise) ဢမ်ႇႁွပ်ႈႁူႉ (knowledgeable)
    ၽူႈႁွပ်ႈႁူႉ ဢမ်ႇမီးပၺ်ႇၺႃႇ။

 ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ဢမ်ႇမေႃၵဵပ်းႁွမ်
    မီးပဵင်းပေႃး တႃႇၸွႆႈပိူၼ်ႈ
    မီးလူၼ်ႉလိူဝ် ၸွမ်းၵၢၼ်ယိုၼ်ႈမႅင်ႇပိူၼ်ႈ။

 တဝ်ၾႃႉ ၵူၺ်းမေႃၵမ်ႉ ဢမ်ႇမေႃႁဵတ်းၶဵၼ်
    တဝ် ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ႁဵတ်းၵၢၼ်တူဝ်ၵဝ်ႇ ဢမ်ႇၶေႉၶႅင်ႇၽႂ်။

ၵႂၢမ်းလူပ်းလင်
ၽူႈဢၢၼ်ႇႁဝ်းၶႃႈ လူတူၺ်း ဝူၼ်ႉတူၺ်းၸွမ်းယဝ်ႉ ငိၼ်းပဵၼ်ၼႂ်းၸႂ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ? ။
ၸွင်ႇငၢႆးၼင်ႇ ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ ဢၼ်လၢတ်ႈမႃးၼႂ်းၵႂၢမ်းၼမ်း ?
ဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၼႆႉ ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်းတေမီး
1.လေႃးၵၼႆႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်မႃးၶဵၼ်ႇသၢင်ႈဝႆႉ။ မီးတဝ် မီးထမ်း (ထမ်မ) ၼၼ်ႉၵူၺ်း။
2.ၽူႈၶႂ်ႈၶဝ်ႈထိုင် တဝ် ထိုင်ထမ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇႁႃၼႂ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ။

ၶေႃႈဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆး ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၶတ်းၵၼ်တင်းၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ် ပုတ်ႉထၸဝ်ႈ တေႁၼ်ဝႃႈ ဢဝ်ၼမ်ႉႁဵတ်းၶူးသွၼ် သြႃႇႁဝ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢူၼ်ႈသေၼမ်ႉ ဢမ်ႇမီး၊ ၵူၺ်း ဢၼ်ပေႉလႆႈၼိူဝ်ၶႅင်ၼႆႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉ။ ႁႂ်ႈလႆႈယိူင်ႈၼမ်ႉ။

ပဵၼ်ႁိုဝ်ၵေႃႈလၢႆး မၼ်းပဵၼ်လိၵ်ႈၶႄႇၵဝ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉၵႂၢမ်းၶႄႇၵဝ်ႇ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ 2,000 ပီပၢႆပူၼ်ႉမႃး ဢမ်ႇပေႃးမိူၼ်ၵႂၢမ်းၶႄႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းယူႇ ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်လႄႈ၊ ၵဝ်ပိၼ်ႇလၢႆးၼိုင်ႈ မႂ်းပိၼ်ႇလၢႆးၼိုင်ႈၼၼ်ႉ မီးၼမ်။ မၢင်ၽဝ်ႇ ထိုင်ဝၼ်းၼိုင်ႈ တေမီးၵေႃႉပိၼ်ႇ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈလိူဝ် ၽူႈပိၼ်ႇၵေႃႉၼႆႉယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးႁုပ်ႈတူၺ်းတင်းသဵင်ႈတႄႉ လွၼ်ႉမွၼ်း ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်လဝ်ႇၸိုဝ်ႇ (ၵမ်ႈၽွင်ႈဝႃႈ ၶူးမေႃလူင်ၶိူဝ်းလၢဝ်း) ၼႆႉ တိုၼ်းတေဢမ်ႇပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵႂႃႇလိူဝ်သေ ၼႂ်းပပ်ႉၼမ်။

ယွၼ်ႉၼၼ် တိုၼ်းသူၼ်းႁႂ်ႈသိုပ်ႇလဵပ်ႈႁဵၼ်း သိုပ်ႇတိုဝ်းၵမ်သေ ဢဝ်ၸႂ်ႉပဵၼ်ၽွၼ်းလီ တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇ ဢိၵ်ႇ ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းလႄႈ လုမ်ႈၾႃႉလူင်ၼႆႉၵႂႃႇသေၵမ်း၊ တိုၵ်းသူၼ်းဝႆႉၼင်ႇၼႆ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 78-79 ။ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇမီးသင်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ မိူၼ်ၼမ်ႉ ၵူၺ်းပေႃးတေတိုၵ်း သမ်ႇသိင်ႇဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၸိုင် ဢမ်ႇမီးသင်မိူၼ်ၼမ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇဢွင်ႇပေႉ။

 ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇမီးသင်ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇမိူၼ်ၼမ်ႉ
    ၵူၺ်းပေႃးတေတိုၵ်း သမ်ႇသိင်ႇဢၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၸိုင်
    ဢမ်ႇမီးသင်မိူၼ်ၼမ်ႉ ပိူဝ်ႈတႃႇဢွင်ႇပေႉ။

 ဢူၼ်ႈပေႉၵႅၼ်ႇ
    ဢွၼ်ႇပေႉၶႅင်
    ၵူႈၵေႃႉႁူႉလွင်ႈၼႆႉ
    ၵူၺ်းဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁဵတ်းလႆႈ။

 ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၸင်ႇဝႃႈ
    ပေႃးႁွင်းႁပ်ႉလွင်ႈဝူၺ်ႇႁင်ႈတင်းသဵင်ႈ ၶွင်မိူင်း
    ၸၢင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်လိၼ်မိူင်း
    ပေႃးႁွင်းႁပ်ႉ ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇႁၢႆႉၶွင်မိူင်း
    ၸၢင်ႈပဵၼ်ၶုၼ်လူင်တႂ်ႈၾႃႉ။

 ၵႂၢမ်းတႄႉ ငၢႆးမိူၼ်ၵႂၢမ်းပိၼ်ႈၽူၼ်။


 လွင်ႈ ပႅင်းၸင်းယႂ်ႇ
    ပဵၵ်ႉဝႃႈ ၶိုၼ်းလီၵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ယင်းယူႇ
    ၸွင်ႇမၼ်းတေပဵၼ်လွင်ႈလီ ? ။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼႆႉ
    ယိပ်းဝႆႉ ၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ယိုမ်ၼီႈ
    ၵူၺ်း ဢမ်ႇၵႂႃႇတဵၵ်းၵေႃႉယိုမ်
    ၸိူဝ်းမီးတိူဝ် ၵမ်ဝႆႉၶေႃႈတူၵ်းလူင်း ယိုမ်ၼီႈ
    ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးတိူဝ် တဵၵ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈသၢႆႈ။

 တဝ်ၾႃႉ ဢမ်ႇတူၺ်းၼႃႈႁၵ်ႉၼႃႈၸင်း
    ၸုၵ်းမၼ်ႈၸွမ်းၵူၼ်းလီ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 75-77 ။ ၵူၼ်းမိူင်းဢိုပ်းယၢၵ်ႈ မိူဝ်ႈၶုၼ်မိူင်း ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၶွင်ၵိၼ်ၼမ် ၵူၼ်းမိူင်းဢိုပ်းယၢၵ်ႈ။

 ၵူၼ်းမိူင်းဢိုပ်းယၢၵ်ႈ
    မိူဝ်ႈၶုၼ်မိူင်း ၵဵပ်းၶွၼ်ႇၶွင်ၵိၼ်ၼမ်
    ၵူၼ်းမိူင်းဢိုပ်းယၢၵ်ႈ။

 ၵူၼ်းမိူင်းၽွင်းငမ်းယၢပ်ႇ
    မိူဝ်ႈၶုၼ်မိူင်း မိုင်ႉႁႃၽွၼ်းလီသႂ်ႇတူဝ်
    ၵူၼ်းမိူင်း ၽွင်းငမ်းယၢပ်ႇ။

 ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၵူဝ်တၢႆ
    မိူဝ်ႈၶုၼ်မိူင်း ႁၵ်ႉၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းၶဝ်ပူၼ်ႉ
    ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၵူဝ်တၢႆ။

 ဢမ်ႇၶိုင်ပွင် ပိူဝ်ႈၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်းတူဝ်ၵဝ်ႇပူၼ်ႉ
    ပိူၼ်ႈၸင်ႇဝႃႈ ၼပ်ႉယမ်ၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်း။


 ၵူၼ်းႁဝ်း မိူဝ်ႈမီးသၢႆၸႂ်ယူႇ မီးတူဝ်ၶိင်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ
    ပေႃးတၢႆ မၼ်းၵေႃႈၶႅင်
    တူၼ်ႈတင်းလူင် မိူဝ်ႈယင်းမီးၸႂ်ၵေႃႈဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ
    ပေႃးတၢႆ ၵေႃႈႁဵဝ်ႇႁႅင်ႈ။

 ၵႅၼ်ႇလႄႈၶႅင် ပဵၼ်ၵေႃႉသေႈၽီမရၼ
    ဢူၼ်ႈလႄႈဢွၼ်ႇ ပဵၼ်ၵေႃႉသေႈ ၸီႇဝိတ်ႉတသၢႆၸႂ်။

 ၸင်ႇဝႃႈ တပ်ႉသိုၵ်း ၵွမ်ႉၵႃႈၵႅၼ်ႇၶႅင် ဢမ်ႇပေႉၽႂ်
    တူၼ်ႈမႆႉ ၵႅၼ်ႇၶႅင် ၵေႃႈၸၢင်ႈႁၵ်း
    ၸိူဝ်းၶႅင်ယႂ်ႇ တေၸူမ်လူင်း
    ၸိူဝ်းဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ တေလုၵ်ႉၶိုၼ်ႈ။


 တဝ်ၾႃႉ မိူၼ်ယိုဝ်းပိုၼ်ၵၢင်ႇ
    တိုတ်ႉတွၼ်ႈၼိူဝ်မၼ်းလူင်း
    တိုတ်ႉတွၼ်ႈတႂ်ႈမၼ်းၶိုၼ်ႈ
    သၢႆမၼ်းယၢဝ်းပူၼ်ႉ ၼႆတတ်း
    သၢႆမၼ်းပွတ်းပူၼ်ႉ ၼႆထႅမ်။

 သဵၼ်ႈတၢင်းၵူၼ်း မၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်ၼၼ်
    လူတ်းတီႈၵူၼ်းၽၢၼ်
    ၵႂႃႇထႅင်ႈတီႈၵူၼ်းမီး။

 ၽႂ်မီးလိူဝ်လႄႈ
    တိုၵ်ႉၶႂ်ႈၽိူဝ်ႇၽႄႇပၼ်ပိူၼ်ႈ ?
    ၸိူဝ်းဢၼ်မီး တဝ် ၼၼ်ႉၵူၺ်း။

 ၸင်ႇဝႃႈၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼႆႉ
    ၸွႆႈပိူၼ်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်းသင်
    ႁဵတ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈ ဢမ်ႇၸပ်းႁွႆႈဝႆႉတီႈၼၼ်ႈ
    ဢမ်ႇမီးၸႂ် ပိူဝ်ႈတႃႇပိုဝ်းၼိူဝ်ႉပိုဝ်းၶူၼ်။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 72-74 ။ မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၵူဝ်ဢႃႇၼႃႇ ဢႃႇၼႃႇ တေယႂ်ႇၶိုၼ်ႈ။ * ယႃႇပူၼ်ႉပႅၼ်တီႈယူႇ ႁိူၼ်းယေးၶဝ်  ယႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်လဵင်ႉတူဝ်လဵင်ႉၸႂ်ၶဝ် ၼၵ်းၼႃပႃးပၼ်ႈ

 မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၵူဝ်ဢႃႇၼႃႇ
    ဢႃႇၼႃႇ တေယႂ်ႇၶိုၼ်ႈ။ *

 ယႃႇပူၼ်ႉပႅၼ်တီႈယူႇ ႁိူၼ်းယေးၶဝ်
    ယႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်လဵင်ႉတူဝ်လဵင်ႉၸႂ်ၶဝ် ၼၵ်းၼႃပႃးပၼ်ႈ
    မိူဝ်ႈႁဝ်း ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၶဝ်ယၢပ်ႇၸႂ်
    ၶဝ်ၵေႃႈ တေဢမ်ႇမိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈႁဝ်း။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼႆႉ
    မီးတၢင်းႁူႉၵူၺ်း ဢမ်ႇဢၢတ်ႇတူဝ်
    ႁၵ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇ ၵူၺ်းဢမ်ႇယွင်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ
    မၼ်းပွႆႇၼိုင်ႈယဝ်ႉ ႁပ်ႉဝႆႉၼိုင်ႈ။

ၶေႃႈမၢႆတွင်း
*ၵမ်ႈၽွင်ႈပႄဝႃႈ “မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၵူဝ်ဢႃႇၼႃႇၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ၼႄဝႃႈ ဢႃႇၼႃႇဢၼ်ယႂ်ႇလိူဝ် တေမႃးထိုင်” ။


 ၵေႃႉႁတ်းတေႃႇသူႈ တေတၢႆ
    ၵေႃႉႁတ်း ဢမ်ႇတေႃႇသူႈ တေလွတ်ႈ
    ႁတ်းၼိုင်ႈ မီးၽွၼ်းလီ
    ႁတ်းၼိုင်ႈ မီးၽွၼ်းၸႃႉ*

 ၾႃႉၸင်း ဢၼ်မၼ်းၸင်း
    ၽႂ်တေႁူႉလႆႈဝႃႈ ၵွပ်ႈသင် ?
    မၢင်ၵမ်း ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ယင်းတတ်းသိၼ်ၸႂ်ယၢပ်ႇ။

 တဝ် ၾႃႉဢမ်ႇၶႅင်ႇ သမ်ႉပေႉ
    ဢမ်ႇလၢတ်ႈ သမ်ႉမီးၵႂၢမ်းတွပ်ႇ
    ဢမ်ႇႁွင်ႉ သမ်ႉမႃးထိုင်
    ယူႇၼိမ် သမ်ႉဝၢင်းၽႅၼ်ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင် ၵူႈပိူင်။

 ၼႅင်ႈၾႃႉၼႆႉၵႂၢင်ႈ
    တူင်ႇမၼ်းႁၢင်ႇ
    ၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးသင်လုတ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇလႆႈ။

ၶေႃႈမၢႆတွင်း
*ၵမ်ႈၽွင်ႈ သပ်းၸႅင်ႈဝႃႈ- ႁတ်းသူႈၼႆႉလီ။ ၵူၺ်းထုၵ်ႇၶႃႈ။ ဢမ်ႇႁတ်းသူႈၼႆႉ ဢမ်ႇလီ။ ၵူၺ်း ဢဝ်တူဝ်လွတ်ႈလႆႈၼႆႉလီ။ တင်းသွင်ပိူင်ၼႆႉ ဢမ်ႇမႅၼ်ႈတဝ်။ ႁႂ်ႈလႆႈပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်း ပၢၼ်ၵၢင်။ တၵ်းႁတ်းႁၢၼ် ၵူၺ်းၵႃႈ ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ။


 မိူဝ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇၵူဝ်တၢင်းတၢႆယဝ်ႉ
    တေဢဝ်တၢင်းတၢႆၵႂႃႇလွၵ်ႇငိုတ်ႈၶဝ် ၸိူင်ႉႁိုဝ် ?
    ၵူၺ်း သင်ၵူၼ်းမိူင်းၵူဝ်တၢင်းတၢႆယူႇ
    မီးၵူၼ်းၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ
    ၵဝ်ၵေႃႈတီႉယဝ်ႉႁႅမ်တၢႆ
    တေမီးၽႂ် ႁၼ်ၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉ ?

 ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၶႃႈႁႅမ်ၵူၼ်း ပိူၼ်ႈတိုၼ်းဝႆႉ
    ၶႂ်ႈႁပ်ႉတၼ်းႁဵင်းတႅၼ်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၶႃႈႁႅမ်
    မိူၼ်ၶႂ်ႈၵႂႃႇတႅၼ်း ၸၢင်ႈမႆႉ
    တေမီးဢမ်ႇလၢႆၵေႃႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇဝၢတ်ႇမိုဝ်း တူဝ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်း။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
1.ပေႃးၶုၼ်မိူင်းဢမ်ႇလီ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇၵူဝ်တၢႆ။
ပေႃးၶုၼ်မိူင်းလီ ႁဵတ်းၸွမ်းပိူင် ၵူၼ်းၵေႃႈၵူဝ်တၢႆၵၼ်။
2.ၸၢင်ႈမႆႉ-လၢၵ်ႈသမႃး
လဝ်ႇၸိုဝ်ႇၶႂ်ႈဝႃႈ ၸိူဝ်းၶႂ်ႈႁဵတ်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉ ၽူႈၵေႃႇၵၢၼ်ႁၢႆႉၼႆႉ လူဝ်ႇႁူႉတူဝ်ဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇၵေႃႈယူႇၸမ်ၶဵၼ်။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 69-71 ။ ၼႂ်းဝူင်းၵၢၼ်သိုၵ်း မီးၵႂၢမ်းဝႃႈ- ၵဝ်ဢမ်ႇသမ်ႇႁၢင်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်း ၵူၺ်း ယွမ်းပဵၼ်ၶႅၵ်ႇ  ၵဝ်ဢမ်ႇႁတ်း သုတ်ႉၼႃႈၼိုင်ႈၼိဝ်ႉ ၵူၺ်း တေထွႆလင်ၼိုင်ႈသွၵ်ႇ။

 ၼႂ်းဝူင်းၵၢၼ်သိုၵ်း မီးၵႂၢမ်းဝႃႈ-
    ၵဝ်ဢမ်ႇသမ်ႇႁၢင်ႈ ပဵၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်း
    ၵူၺ်း ယွမ်းပဵၼ်ၶႅၵ်ႇ
    ၵဝ်ဢမ်ႇႁတ်း သုတ်ႉၼႃႈၼိုင်ႈၼိဝ်ႉ
    ၵူၺ်း တေထွႆလင်ၼိုင်ႈသွၵ်ႇ။

 ပိူၼ်ႈႁဵၵ်ႈဝႃႈ တူင်ႉယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁၼ်တူင်ႉ
    ဝူတ်ႈၶႅၼ်သိူဝ်ႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇၼႄၶႅၼ်
    တိုၵ်းပိူၼ်ႈဢွၵ်ႇယူႇ ၵူၺ်းဢမ်ႇတေႃႇၼႃႈမၼ်း
    ၵမ်ၵွင်ႈယူႇ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁၼ်။

 ဢမ်ႇမီးတၢင်းလူႉယႂ်ႇသုမ်းလူင်ပဵင်း ၵၢၼ်လူမဝ်ၽူႈၶဵၼ်
    လူမဝ်ၽူႈၶဵၼ် ႁဵတ်းႁႂ်ႈလူႉသုမ်း ၶွင်လမ်ႉၵႃႈတင်းမူတ်း။

 ၸင်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းသွင်ၾၢႆႇ ထူပ်းၵၼ်ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း
    ၾၢႆႇဢွၼ်ႇဢႄး တေပဵၼ်ၾၢႆႇပေႉ။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
သုၼ်းၸိုဝ်ႇဝႃႈ “သိုၵ်းသိူဝ်တင်းလၢႆ ပိုင်ႈဢိင်ၵၢၼ်လွၵ်ႇၽၢမ်း (deception) ။ ၵွပ်ႈၼၼ် တိုၵ်းလႆႈ ႁႂ်ႈၵႅင်ႈဝႃႈ တိုၵ်းဢမ်ႇလႆႈ။ တေႁုၵ်ႉသႂ်ႇ ၵႅင်ႈပဵၼ်ဢမ်ႇႁုၵ်ႉ။ ၸမ် ႁႂ်ႈၵႅင်ႈၵႆ။ ၵႆ ႁႂ်ႈၵႅင်ႈၸမ်။


 ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵဝ် ပွင်ႇၸႂ်ငၢႆႈ
    ႁဵတ်းၸွမ်းငၢႆႈ
    ၵူၺ်းဢမ်ႇမီးၽႂ်တႂ်ႈၾႃႉ ပွင်ႇၸႂ်
    ဢမ်ႇမီးၽႂ် ႁဵတ်းၸွမ်းလႆႈ။

 ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈၵဝ်ႇ မီးပူႇမွၼ်ႇ
    တၢင်းႁဵတ်းၵဝ် မီးၸဝ်ႈၸွမ်
    သင်ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လွင်ႈၼႆႉ
    ၶဝ်တေဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်ၵဝ်။

 ၵေႃႉပွင်ႇၸႂ်ၵဝ် မီးဢေႇ
    ၵေႃႉႁဵတ်းၸွမ်း ယိင်ႈႁႃယၢပ်ႇ
    ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼုင်ႈၽႃႈၸႃး
    တီႈၼႃႈဢူၵ်း သႂ်ႇဝႆႉသႅင်ၶဵဝ်။


 ႁူႉဝႃႈဢမ်ႇႁူႉ ပဵၼ်ၽူႈယိင်ႈယႂ်ႇ
    ဢမ်ႇႁူႉထၢင်ႇႁူႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးပူမ်တမ်ႇတွႆႈ (faulty) ။

 ႁၼ်မီးပူမ်တမ်ႇတွႆႈ ပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇမီးပူမ်တမ်ႇတွႆႈ
    ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ဢမ်ႇမီးပူမ်တမ်ႇတွႆႈ
    ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ႁၼ်မီးပူမ်တမ်ႇတွႆႈ
    ၸင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇမီးပူမ်တမ်ႇတွႆႈ။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ႁၼ်လွၵ်းဢူၼ်ႈ (weak point) ၼႂ်းတူဝ်ၵေႃႈ သႂ်ႇၸႂ်ၵႄႈ။ ဢမ်ႇဢၢတ်ႇတူဝ်။ ၸင်ႇဝႃႈ ၵႄႈလႆႈလွၵ်းဢူၼ်ႈ။ မိူၼ်ၵူၼ်းဢၢပ်ႇၼမ်ႉထူတူဝ် ၵူႈဝၼ်း။ ၸိူဝ်းဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ တူဝ်ၵဝ်ႇမီးလွၵ်းဢူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇယွမ်းၵႄႈမၼ်း။ ၸင်ႇဝႃႈ လွၵ်းဢူၼ်ႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 66-68 ။ မႄႈၼမ်ႉလႄႈပၢင်ႇလၢႆႇ ပဵၼ်ၶုၼ်ၼိူဝ်ႁူၺ်ႈၼပ်ႉပၢၵ်ႇ ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶဝ်မေႃၵူမ်ႈယူႇတႂ်ႈ။

 မႄႈၼမ်ႉလႄႈပၢင်ႇလၢႆႇ ပဵၼ်ၶုၼ်ၼိူဝ်ႁူၺ်ႈၼပ်ႉပၢၵ်ႇ
    ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶဝ်မေႃၵူမ်ႈယူႇတႂ်ႈ။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၸိူဝ်းဢၼ်တေယူႇၼိူဝ်
    တေလႆႈမေႃလၢတ်ႈ မိူၼ်ၶဝ်ယူႇတႂ်ႈ
    ၸိူဝ်းဢၼ်တေၼမ်းၼႃႈ
    တေလႆႈမေႃလၢတ်ႈ မိူၼ်ၶဝ်ယူႇလင်။

 ၸင်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉပွင်ႇယူႇၼိူဝ်
    ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇငိၼ်းၼၵ်းၼႃ
    မိူဝ်ႈမၼ်းၸဝ်ႈယူႇၼႃႈၵေႃႈ
    ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇငိၼ်းမီးသင်ၶႂၢင်ၼႃႈၶဝ်။

 ၸင်ႇဝႃႈ တႂ်ႈၾႃႉတင်းမူတ်း
    ၸိုၼ်ႈၸူမ်းလႄႈ ဢမ်ႇႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈ မိူဝ်ႇၸၢၼ်ႈ
    ယွၼ်ႉၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ဢမ်ႇၶေႉၶႅင်ႇၽႂ်
    ဢမ်ႇမီးၽႂ် မႃးၶေႉၶႅင်ႇမၼ်းၸဝ်ႈ။


 ၵူႈၵေႃႉတႂ်ႈၾႃႉ ႁဵၵ်ႈဝႃႈတဝ်ယိင်ႈယႂ်ႇၵဝ်ၶႃႈ
    ဢမ်ႇမီးသင်မိူၼ်တဝ်
    တဝ်ယိင်ႈယႂ်ႇ ၵွပ်ႈဝႃႈမၼ်းဢမ်ႇမိူၼ်သင်
    သင်ဝႃႈတေမိူၼ်သင်သင် တႂ်ႈၾႃႉ
    မၼ်းၵေႃႈတေယိုတ်ႈတူဝ်လႄႈ လဵၵ်ႉႁဵဝ်းဝႆႉ။

 ၵဝ်ၶႃႈမီး ၶွင်လမ်ႉၵႃႈသၢမ်ပိူင်
    ပိူဝ်ႈတႃႇတိုဝ်းၵမ်မၼ်ႈဝႆႉ
    ၼိုင်ႈ-မဵတ်ႉတႃႇ (compassion)
    သွင်-မႅတ်ႇပႅင်း (frugal)
    သၢမ်-ဢမ်ႇသမ်ႇႁၢင်ႈ (presumptive)

 မီးမဵတ်ႉတႃႇ ၸင်ႇဝႃႈႁတ်းႁၢၼ်
    မီးလွင်ႈမႅတ်ႇပႅင်း ၸင်ႇဝႃႈမေႃၽိူဝ်ႇၽႄႇ (generous)
    ဢမ်ႇမီးတၢင်းသမ်ႇႁၢင်ႈ ၸင်ႇဝႃႈ လႆႈယူႇယိုၼ်းလႄႈၼမ်းၼႃႈ။

 ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ ပႃးၵၼ်ပိုၼ်ႉပွႆႇ မဵတ်ႉတႃႇ
    ၸိုင်သမ်ႉၶႂ်ႈႁတ်းႁၢၼ်
    ပႃးၵၼ်ပိုၼ်ႉပွႆႇ လွင်ႈမႅတ်ႇပႅင်း
    ၸိုင်သမ်ႉၶႂ်ႈ ၽိူဝ်ႇၽႄႇပၼ်ပိူၼ်ႈ
    ပႃးၵၼ်ပိုၼ်ႉပွႆႇ လွင်ႈဢမ်ႇသမ်ႇႁၢင်ႈ
    ၸိုင်သမ်ႉ ၶႂ်ႈၼမ်းၼႃႈ
    ပဵၼ်လၢႆးႁႃတၢင်းဢၢႆ။

 မဵတ်ႉတႃႇ-
    ဢဝ်မၼ်းသေတိုၵ်းပေႉ
    ဢဝ်မၼ်းသေ ၵႅတ်ႇၶႄလႄႈ ၸုၵ်းမၼ်ႈ
    ၾႃႉတေၸွႆႈလႄႈ ၵႅတ်ႇၶႄ လူၺ်ႈမဵတ်ႉတႃႇ။


 လုၵ်ႈသိုၵ်းၵျႃႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉႁုၵ်းႁၢဝ်ႈ (aggressive)
    ၽူႈၵႅပ်ႉသိုၵ်း ဢမ်ႇတွၼ်ႉၸႂ်ၸႃႉ
    ၽူႈပေႉသိုၵ်းလိူဝ်ပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇတွၼ်ႉလႆႈတိုၵ်းၵေႃႈပေႉ
    လၢႆးၸႂ်ႉၵူၼ်း ဢၼ်လီသုတ်းၼႆႉ လွင်ႈမေႃဝၢင်းတူဝ်တႅမ်ႇ။

 ပိူၼ်ႈႁဵၵ်ႈဝႃႈ မီးတိူဝ် ဢမ်ႇမေႃႁိမ်ၸိင်း
    ႁဵၵ်ႈဝႃႈ မေႃၸႂ်ႉၵူၼ်း
    ႁဵၵ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူပ်ႉၵူႈလီတင်းၾႃႉ မိူဝ်ႈမိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
1.ၼႂ်းပိုၼ်းသၢမ်မိူင်း (Three Kingdoms) ၼၼ်ႉ လဵဝ်ပိူၺ်ႉ (Liu Pei) ၶႂ်ႈလႆႈၵျူးၵိူဝ်ႇလႅင် (Zhuge Liang) မႃးပဵၼ်ၽူႈၸတ်းသိုၵ်း လႄႈ တူဝ်ၵႂႃႇၸူး 3 ပွၵ်ႈသေ ဢွၼ်ႈဝွၼ်းဢဝ်။
2.သုၼ်းဝူး (Sun Wu, Sun Zi) ၵေႃႈတႅမ်ႈၸိူင်းသိုၵ်း (The Art of War) ၼႆႉ ပိုင်ႈဢိင်ပၢႆးဝူၼ်ႉ တဝ်တိူဝ်ၵျိင်းၼႆႉ တႅမ်ႈၵႂႃႇၼႆ ႁၼ်ၸႅင်ႈတီႈ ၵၼ် ၼႆႉ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 63-65 ။ ႁဵတ်း မိူၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်း  ႁပ်ႉၸႂ်ႉ မိူၼ်ဢမ်ႇႁပ်ႉၸႂ်ႉ ၸိမ်း  မိူၼ်ဢမ်ႇၸိမ်း လိူင်ႈယႂ်ႇ လိူင်ႈလဵၵ်ႉ  လိူင်ႈၼမ် လိူင်ႈဢေႇ ဢဝ် တိူဝ် တွပ်ႇတႅၼ်း လွင်ႈပႅင်းၸင်း။

 ႁဵတ်း မိူၼ်ဢမ်ႇႁဵတ်း
    ႁပ်ႉၸႂ်ႉ မိူၼ်ဢမ်ႇႁပ်ႉၸႂ်ႉ
    ၸိမ်း    မိူၼ်ဢမ်ႇၸိမ်း
    လိူင်ႈယႂ်ႇ လိူင်ႈလဵၵ်ႉ
    လိူင်ႈၼမ် လိူင်ႈဢေႇ
    ဢဝ် တိူဝ် တွပ်ႇတႅၼ်း လွင်ႈပႅင်းၸင်း။

 လွင်ႈယၢပ်ႇ ဢဝ်တီႈငၢႆႈၵွၼ်ႇ
    လွင်ႈယႂ်ႇ ဢဝ်တီႈလဵၵ်ႉၵွၼ်ႇ။
    လွင်ႈဢၼ်ယၢပ်ႇတီႈသုတ်းတႂ်ႈၾႃႉ
    ၵႄႈတီႈဢၼ်ငၢႆႈတီႈသုတ်း
    လွင်ႈဢၼ်ယႂ်ႇတီႈသုတ်းတႂ်ႈၾႃႉ
    ၵႄႈတီႈဢၼ်လဵၵ်ႉတီႈသုတ်း။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇတွၼ်ႉၶိုင်ပွင်လိူင်ႈယႂ်ႇ
    ၵူၺ်း မီးမၼ်းၸဝ်ႈ ၵေႃႉၶိုင်ပွင်လႆႈလိူင်ႈယႂ်ႇ။

 ႁပ်ႉပၢၵ်ႇဝႆး ပွင်ႇဝႃႈယုမ်ႇလႆႈဢေႇ
    လႅပ်ႈငၢႆႈၼႃႇ ပွင်ႇဝႃႈယၢပ်ႇၼႃႇ
    ၸင်ႇဝႃႈ ပိူဝ်ႈတႃႇၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၸိုင်
    ၵူႈသမ်ႇသိင်ႇၼႆႉယၢပ်ႇၼႃႇ
    ၸင်ႇဝႃႈၵမ်းလိုၼ်းမႃး
    ဢၼ်လႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇယၢပ်ႇ။


 သမ်ႇသိင်ႇလႂ် ၼိမ်ယူႇ မၼ်းၵေႃႈယိပ်းငၢႆႈ
    သမ်ႇသိင်ႇလႂ် ပႆႇပဵၼ် ၸတ်းၵၢၼ်လႆႈငၢႆႈ
    သမ်ႇသိင်ႇလႂ် ၶွပ်ႈ မၼ်းၵေႃႈတႅတ်ႈငၢႆႈ
    သမ်ႇသိင်ႇလႂ် သေး မၼ်းၽူင်ႉၽႄႇငၢႆႈ
    ၸင်ႇဝႃႈ ၸတ်းၵၢၼ်ၵွၼ်ႇ လိူင်ႈမၼ်းတေၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈ
    ၵမ်ၵုမ်းၵွၼ်ႇ လိူင်ႈမၼ်းပႆႇယုင်ႈ။

 တူၼ်ႈယႂ်ႇ လမ်းမၼ်းပေႃးၵွတ်ႇ တႄႇတီႈၼေႃႇလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ
    တိူၵ်ႈယႂ်ႇၵဝ်ႈၸၼ်ႉ တႄႇတီႈၵွင်လိၼ်ဢွၼ်ႇ
    ၶၢဝ်းတၢင်းလူင်ႁဵင်လီႈ ၼၼ်ႉ တႄႇတီႈတိၼ်ၼိုင်ႈယၢင်ႈ။

 ၵေႃႉလႂ်ယုင်ႈၸွမ်း မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈလူႉ
    ၵေႃႉလႂ်ဝၵ်ႉၸွမ်း မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈလုတ်ႈမိုဝ်းၵႂႃႇ
    ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼၼ်ႉ
    ဢမ်ႇယုင်ႈၸွမ်း မၼ်းၸိုင်ဢမ်ႇလူႉ
    ဢမ်ႇဝၵ်ႉၸွမ်း မၼ်းၸိုင်ဢမ်ႇလုတ်ႈမိုဝ်းၵႂႃႇ။

 ၵူၼ်းၵႆႉ ဢဝ်ၵၢၼ်ၶဝ်လူႉ မိူဝ်ႈၸမ်တေဢွင်ႇ
    ၶိုင်မိူဝ်ႈၵမ်းၵွႆႁၢင် မိူၼ်မိူဝ်ႈတႄႇႁႅၵ်ႈ
    ၵမ်းလိုၼ်းမႃး ၵၢၼ်တေဢမ်ႇလူႉ။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼႆႉ
    ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈ ဢၼ်ပိူၼ်ႈၶႂ်ႈလႆႈ
    ဢမ်ႇဝႆႉၵႃႈၶၼ် ဢၼ်ပိူၼ်ႈဝႆႉၵႃႈၶၼ်
    ဢမ်ႇႁဵၼ်းႁူႉ ဢၼ်ပိူၼ်ႈၶႂ်ႈႁဵၼ်းႁူႉ
    ပွၵ်ႈဝၢႆႇၸူးၶိုၼ်း တီႈပိူၼ်ႈၶၢမ်ႈပူၼ်ႉၵႂႃႇ။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼႆႉ ၸွႆႈသတ်းတင်းလၢႆ ထူပ်းႁၼ်ၶိုၼ်းသၽႃႇဝၶဝ်
    ၵူၺ်း ဢမ်ႇၶဵင်ႇယွၼ်း ၸုင်ၸၼ်ၽႂ်။

ၶေႃႈသပ်းလႅင်း
လီႈ (Li) ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ တၢင်းၶႄႇပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ် သွၼ်ႇပဵင်း 500 မီႇတိူဝ်ႇ (1/2 ၵီးလူဝ်း)။

 ၶုၼ်မိူင်းၸိူဝ်းႁူႉတဝ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ
    ဢမ်ႇသွၼ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလၵ်းလႅမ်
    ဝႆႉႁႂ်ႈၶဝ်လၵ်းလိုၼ်ၵူၺ်း
    ၵူၼ်းမိူင်းၽွင်းငမ်းယၢပ်ႇ
    ပေႃးၶဝ်လၵ်းလႅမ်ပူၼ်ႉ။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈ လၵ်းလႅမ် ဢွၼ်ၵႂႃႇၸူး မိူင်းယုင်ႈ
    ၽွင်းငမ်းလူၺ်ႈ ဢမ်ႇၸူးလၵ်းလႅမ် ဢွၼ်ၵႂႃႇၸူး မိူင်းလီ
    ၽႂ်ႁူႉသွင်ပိူင် ဝႆႉပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်မႆႉထတ်း
    ပဵၼ်ၸဝ်ႈၶွင်မႆႉထတ်းၼႆႉ ပိူၼ်ႈႁဵၵ်ႈဝႃႈ မီးတိူဝ်။

 တိူဝ်ၵႂႃႇလိုၵ်ႉလႄႈၵႆ
    ၵူႈသမ်ႇသိင်ႇပွၵ်ႈဝၢႆႇ
    လႄႈႁွတ်ႈၶိုၼ်း ႁူဝ်ၼမ်ႉယႂ်ႇ။

ၶေႃႈသပ်းလႅင်း
ၵၼ်ၼႆႉၵေႃႈ သွၼ်ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်း ယႃႇႁႂ်ႈမီးၸႂ်လမ်ႇမၢၵ်ႈ၊ သွၼ်ႁႂ်ႈၶဝ်မီးၸႂ်ပဵင်းပေႃး။ ပေႃးဢမ်ႇပွင်ႇၸႂ်လွင်ႈၼႆႉ ၽူႈဢၢၼ်ႇတင်းၼမ် တေၶဝ်ႈၸႂ်ၽိတ်းမိူၼ်ၽူႈၵေႃႉပိၼ်ႇၽႃႇသႃႇ ပဵၼ်မႃးၵမ်းဢွၼ်တၢင်းယဝ်ႉ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 60-62 ။ ၽွင်းငမ်းမိူင်းယႂ်ႇ ငၢႆးႁုင်ပႃလဵၵ်ႉပႃယႅမ်း။ မိူဝ်ႈၽူႈမီးတဝ် ၽွင်းငမ်းတႂ်ႈၾႃႉ ၽီႁၢႆႉမူတ်းဢူငဝ်း ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽီႁၢႆႉၵူၺ်း မူတ်းဢူငဝ်း  ၶုၼ်ၽီၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇၵူၼ်း

 ၽွင်းငမ်းမိူင်းယႂ်ႇ ငၢႆးႁုင်ပႃလဵၵ်ႉပႃယႅမ်း။

 မိူဝ်ႈၽူႈမီးတဝ် ၽွင်းငမ်းတႂ်ႈၾႃႉ
    ၽီႁၢႆႉမူတ်းဢူငဝ်း
    ဢမ်ႇၸႂ်ႈၽီႁၢႆႉၵူၺ်း မူတ်းဢူငဝ်း
    ၶုၼ်ၽီၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇၵူၼ်း
    ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶုၼ်ၽီၵူၺ်း ဢမ်ႇႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇၵူၼ်း
    ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းၶဵၼ်တေႃႇၵူၼ်း။

 မိူဝ်ႈၽူႈလူင်ႉပွင်ႇလႄႈ ၵူၼ်းမိူင်း ဢမ်ႇႁဵတ်းႁၢႆႉတေႃႇၵၼ်
    တိူဝ်တေလႆၸွတ်ႇ လႄႈ ပွၵ်ႈဝၢႆႇၶိုၼ်းတီႈလဵဝ်ၵၼ်။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
ႁုင်ပႃလဵၵ်ႉပႃယႅမ်းၼႆႉ ၶူၼ်းတိၵ်းတိၵ်းဢမ်ႇလႆႈ။ ပေႃးၶူၼ်းတိၵ်းတိၵ်း လႅဝ်မူတ်း။


 မိူင်းယႂ်ႇလႆလူင်း ပဵၼ်တိုင်းယႂ်ႇတႂ်ႈၾႃႉ
    ပဵၼ်ယိင်းတႂ်ႈၾႃႉ။

 ယူႇၼိမ်ယဵၼ် ယိင်းတိုၼ်းပေႉၸၢႆး
    ၸင်ႇဝႃႈ ယူႇၼိမ်ယဵၼ်သေ ဢဝ်တၼ်းႁဵင်းတႅမ်ႇ။

 ၸင်ႇဝႃႈ မိူင်းယႂ်ႇမေႃဝႆႉတူဝ်တႅမ်ႇ
    တိုၼ်းတိုတ်ႉဢဝ်မႃးလႆႈမိူင်းလဵၵ်ႉ
    မိူင်းလဵၵ်ႉ မေႃဝႆႉတူဝ်တႅမ်ႇ
    တိုၼ်းတိုတ်ႉဢဝ်မႃးလႆႈမိူင်းယႂ်ႇ
    ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ပေႉလူၺ်ႈၵၢၼ်ၵူမ်ႈလူင်း
    ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ပေႉလူၺ်ႈၵၢၼ်ယွမ်းယူႇတႅမ်ႇ။

 မိူင်းယႂ်ႇၶႂ်ႈၵွၼ်းၵူၼ်းၼမ်
    မိူင်းလဵၵ်ႉ ၶႂ်ႈၵႅတ်ႇၶႄဝႆႉၵူၼ်းမၼ်း
    တင်းသွင်ၾၢႆႇၵေႃႈလႆႈၼင်ႇၸႂ်
    ၵူၺ်းၵႃႈ မိူင်းယႂ်ႇ လူဝ်ႇမေႃဝႆႉတူဝ်တမ်ႇ။


 တဝ်ပဵၼ်သုၼ်ၵၢင် (center) လိုၵ်ႉလပ်ႉၶွင်ၵူႈသမ်ႇသိင်ႇ
    ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်လမ်ႉၵႃႈတႃႇၵူၼ်းလီ
    ပဵၼ်တီႈသေႃႉႁူမ်ႈ တႃႇၵူၼ်းဢမ်ႇလီ။

 ၵႂၢမ်းလီ မီးၵၢတ်ႇမၼ်း
    ၵၢၼ်လီ ပဵၼ်ၶွင်ၾၢၵ်ႇလီ
    ၵူၼ်းၵေႃႉၼိုင်ႈ ပိူင်ႈတၢင်း
    ဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇတၢပ်ႈဢဝ်မၼ်းယဝ်ႉ။

 ၸင်ႇဝႃႈ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၶိုၼ်ႈႁေႃ
    မိူဝ်ႈၽွင်းမိူင်းလႆႈႁပ်ႉတႅင်ႇတင်ႈ
    ၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈ လူင်ႇသႅင်ၶဵဝ်လႄႈလေႃႉမႃႉ
    ယင်းဢမ်ႇပဵင်း ၼင်ႈယူႇတီႈလဵဝ်သေ ၾၢၵ်ႇတွၼ်ႈတဝ်။

 ယွၼ်ႉလႂ်သေ ၵူၼ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈတဝ် ?
    ဢမ်ႇၸႂ်ႈယွၼ်ႉၵေႃႉႁႃၼၼ်ႉလႆႈထူပ်း
    ၵေႃႉၽိတ်းၵေႃႈ ထုၵ်ႇပွႆႇဝၢင်းႁိုဝ် ?
    တဝ် ၸင်ႇပဵၼ်ၶွင်မီးၵႃႈယႂ်ႇ လိူဝ်တွၼ်းတႂ်ႈၾႃႉ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 57-59 ။ ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း တူၺ်းတီႈၵူၼ်းမိူင်း မုင်ႈမွင်းတိုၵ်းသိုၵ်း တူၺ်းတီႈပိူၼ်ႈ ဢမ်ႇမုင်ႈမွင်း  ၶႂ်ႈဢွင်ႇပေႉတႂ်ႈၾႃႉ ပွႆႇတၢမ်လၢႆးမၼ်း  ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵဝ်ၶႃႈႁူႉလႆႈ  ႁူႉလႆႈယွၼ်ႉႁႃၼႂ်းတူဝ်။

 ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း တူၺ်းတီႈၵူၼ်းမိူင်းမုင်ႈမွင်း
    တိုၵ်းသိုၵ်း တူၺ်းတီႈပိူၼ်ႈဢမ်ႇမုင်ႈမွင်း
    ၶႂ်ႈဢွင်ႇပေႉတႂ်ႈၾႃႉ ပွႆႇတၢမ်လၢႆးမၼ်း
    ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵဝ်ၶႃႈႁူႉလႆႈ
    ႁူႉလႆႈယွၼ်ႉႁႃၼႂ်းတူဝ်။

 ၵူၼ်းမိူင်းၼႆႉ ယိင်ႈမီးၶေႃႈႁၢမ်ႈ ယိင်ႈၶဝ်ယၢၵ်ႈၽၢၼ်
    ယိင်ႈမီးၵွင်ႈၵၢင်ႇၽၢႆလႅမ် ယိင်ႈၶဝ်လုၵ်ႉဢူၼ်
    ယိင်ႈမီးၵူၼ်းလႅတ်းသႅဝ်း ယိင်ႈမီးၶွင်ပွမ်ပႅမ်ၼမ်
    ယိင်ႈမီးမၢႆမီႈယွႆႈလၢၵ်ႇ ယိင်ႈမီးၵူၼ်းပူၼ်ႉပႅၼ်မၼ်း။

 ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၸင်ႇဝႃႈ
    ၵဝ်ဢမ်ႇမေႃး ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၵႂႃႇၵူၺ်းၶဝ်
    ၵဝ်ယူႇၵတ်းယဵၼ် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇၵႂႃႇၵူၺ်းၶဝ်
    ၵဝ်ဢမ်ႇမီးသင် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ မင်ႈမီးၵႂႃႇၵူၺ်းၶဝ်
    ၵဝ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈလႆႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ တေယူႇတႅတ်ႈယူႇငၢႆႈၵႂႃႇၵူၺ်းၶဝ်။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
“ၵူၼ်းလႅတ်းသႅဝ်း” တီႈၼႆႈ
ဢမ်ႇပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမီးတၢင်းႁူႉတၢင်းမေႃၼမ်။ ၶႂ်ႈဝႃႈ “ၵူၼ်းလၵ်းလိင်း” ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။


 ၶုၼ်မိူင်း ဢမ်ႇပေႃးယုင်ႈၸွမ်း
    ၵူၼ်းမိူင်း ယူႇသႃႇလႄႈသိူဝ်းၸႂ်
    ၶုၼ်မိူင်း ယုင်ႈၸွမ်းၵူႈတီႈ
    ၵူၼ်းမိူင်း ႁိူဝ်ႉဢူၼ်ႈလႄႈမွင်ၸႂ်။

 ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇလီ ပဵၼ်တီႈဢိင်ၶွင် ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇႁၢႆႉ
    ဢမ်ႇၸႃႇတႃႇႁၢႆႉ ပဵၼ်တီႈပႅပ်ႉၶွင် ၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇလီ
    ၽႂ်တေႁူႉလႆႈ ၶၵ်ႉၵၢၼ်မၼ်းတေသုတ်းတူဝ်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ် ? ။

 ဢမ်ႇမီးလၵ်းၵၢၼ် (principle)
    ၼိမ်သဝ်း    ၸၢင်ႈယဵၼ်ပဵၼ်ယုင်ႈၵဝ်း
    လီ         ၸၢင်ႈယဵၼ်းပဵၼ်ၸႃႉ
    ၵူၼ်းမိူင်းၵႂင်     ၸၢင်ႈယဵၼ်းပဵၼ်သင်ႇသႃရ။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼႆႉ
မီးၸဵင်ႇ    ၵူၺ်းဢမ်ႇဢဝ်ၽႂ်ၸဵပ်း
မီးၶူမ်း    ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႂႃႇထိူဝ်ၽႂ်
သိုဝ်ႈ    ၵူၺ်းဢမ်ႇၶဵင်ႈ
ႁိူဝ်ႈ    ၵူၺ်းဢမ်ႇၵႅၼ်းတႃၽႂ်။
ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
မိူၼ်ၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈဝႃႈ- လွင်ႈၽွင်းငမ်း ဢၼ်လီတီႈသုတ်း ပဵၼ်လွင်ႈၽွင်းငမ်းဢေႇတီႈသုတ်း (The best government is the least government) ။

 ဢမ်ႇမီးတီႈသုတ်းတိူၵ်ႈ ၸင်ႇၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈ
    ပဵၼ်မႄႈလႃၶမ်း ဝၢၼ်ႈမိူင်းလႆႈ
    လဵင်ႉလူလႄႈလဵင်ႉယႂ်ႇလႆႈ။

 ၼႆႉပိူၼ်ႈႁဵၵ်ႈဝႃႈ မီးႁၢၵ်ႈငဝ်ႈမၼ်ႈၵႅၼ်ႇ
    ပဵၼ်တဝ်ဢၼ်ယူႇယိုၼ်း လႄႈ မုင်ႈႁၼ်ၵႆ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 54-56 ။ ၽုၵ်ႇလီ ထွၼ်ဢမ်ႇလႆႈ ၵွတ်ႇလီ ဢမ်ႇလုတ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇ လုၵ်ႈလၢၼ်တေသိုပ်ႇ ႁိတ်ႈထုင်းပူႇမွၼ်ႇၵႂႃႇ။

 ၽုၵ်ႇလီ ထွၼ်ဢမ်ႇလႆႈ
    ၵွတ်ႇလီ ဢမ်ႇလုတ်ႈဢွၵ်ႇၵႂႃႇ
    လုၵ်ႈလၢၼ်တေသိုပ်ႇ ႁိတ်ႈထုင်းပူႇမွၼ်ႇၵႂႃႇ။

 ၽုၵ်ႇၼႂ်းတူဝ် တိူဝ်ၸိုၼ်ႈၸၢင်ႇမႃး
    ၽုၵ်ႇၼႂ်းၼႃႈႁိူၼ်း တိူဝ်တေၽႄႈတိူၼ်းၵႂႃႇ
    ၽုၵ်ႇၼႂ်းဢိူင်ႇဝၢၼ်ႈၼႃး တိူဝ်းတေၽႄႇၵႂၢင်ႈၵႂႃႇ
    ၽုၵ်ႇၼႂ်းၸိုင်ႈၼႂ်းမိူင်း တိူဝ်တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမင်ႈမီး
    ၽုၵ်ႇၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ တိူဝ်တေဢွၵ်ႇတူဝ်ႈၵူႈတီႈ။

 ၸင်ႇဝႃႈ တူၺ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ တေပွင်ႇၸႂ်တူဝ်ပိူၼ်ႈ
    တူၺ်းၼႃႈႁိူၼ်းၼိုင်ႈ တေပွင်ႇၸႂ်ၼႃႈႁိူၼ်းၼိုင်ႈ
    တူၺ်းဢိူင်ႇၼိုင်ႈ တေပွင်ႇၸႂ်ဢိူင်ႇၼိုင်ႈ
    တူၺ်းမိူင်းၼိုင်ႈ တေပွင်ႇၸႂ်မိူင်းၼိုင်ႈ
    တူၺ်းလုမ်ႈၾႃႉ တေပွင်ႇၸႂ်လုမ်ႈၾႃႉၼိုင်ႈ။

 ပေႃးထၢမ်ဝႃႈ ၵဝ်ႁူႉၸၵ်းလုမ်ႈၾႃႉလႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်
    မၼ်းၵေႃႈ မိူၼ်ၼႆၵူၺ်း။


 ၽူႈမီးတိူဝ် တဵမ်တူဝ် မိူၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၵိူတ်ႇမႂ်ႇ
    တေႃႇ ၵူင်ႇၵၢဝ် ငူး ဢမ်ႇၸီႈ
    သိူဝ်ႁၢႆႉဢမ်ႇၸွမ်း
    ၼူၵ်ႉလူးဢမ်ႇႁႃ။

 လုပ်ႇမၼ်းဢူၼ်ႈ ၼိူဝ်ႉၼင်မၼ်းဢွၼ်ႇ
    ၵူၺ်းၵမ်မိုဝ်းမၼ်းၵႅၼ်ႇ
    မၼ်းယင်းပႆႇႁူႉလွင်ႈယိင်းလွင်ႈၸၢႆး
    ၵူၺ်းဢဵၼ်မၼ်းပေႃးၶႅင် ႁႅင်းမၼ်းပေႃးထူၼ်ႈ
    ႁွင်ႉႁႆႈတင်းတင်းဝၼ်း သဵင်ဢမ်ႇႁႅပ်ႇ
    ယွၼ်ႉၵၼ်ယွႆးမၼ်းၽဵင်ႇ။

 ႁူႉၸၵ်းၵၼ်းယွႆးၽဵင်ႇ ႁဵၵ်ႈဝႃႈယူႇယိုၼ်း
    ႁူႉၸၵ်းယူႇယိုၼ်း ႁဵၵ်ႈဝႃႈႁူႉၸႅင်ႈ
    မီးၽွၼ်းလီတေႃႇၸၢတ်ႈပၢၼ်ၵူၼ်း ႁဵၵ်ႈဝႃႈမီးမင်ႇၵလႃႇ
    ၸႂ်ၵမ်ၵုမ်းၸႂ် ႁဵၵ်ႈဝႃႈၵႅၼ်ႇၶႅင်
    ၵႅၼ်ႇၶႅင်ပူၼ်ႉ ၸၢင်ႈၵႄႇ ႁဵၵ်ႈဝႃႈဢမ်ႇၸႂ်ႈတဝ်
    ၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈတဝ် ၸဵဝ်းသုတ်းသဵင်ႈ။


 ၽူႈႁူႉဢမ်ႇလၢတ်ႈ ၽူႈလၢတ်ႈဢမ်ႇႁူႉ။
     ၼႆႉပိူၼ်ႈၵႆႉသွၼ်ဝႃႈ "ၽူႈႁူႉဢမ်ႇလၢတ်ႈၼမ် ၽူႈလၢတ်ႈၼမ်ဢမ်ႇႁူႉ"။

 ဢိုတ်းတၢင်းၵႂႃႇ
    သွတ်ႇသႄႈၽၵ်းတူၵိူၼ်ႇ
    ပေႃးၽၢႆ ႁႂ်ႈမၼ်းထိုင်ႉ
    ပေႃးပဵၼ်ပူမ် ၵႄႈဢွၵ်ႇ
    ၶူၼ်းၶဝ်ႈတင်းသၢႆလႅင်း
    ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်တင်းၶီႈၾုၼ်ႇ
    ပဵၼ်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈယွတ်ႈၸိၵ်းၸွမ်။

 လႆႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇယူႇၸမ်
    လႆႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇယူႇႁၢင်ႇ
    လႆႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇဢဝ်ၽွၼ်းလီ
    လႆႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇပၼ်ပဵၼ်ၶဵၼ်
    လႆႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇယုၵ်ႉတူဝ်ၵဝ်ႇၶိုၼ်ႈ
    လႆႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇတဵၵ်းတူဝ်ၵဝ်ႇလူင်း
    ၸင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တီႈၼပ်ႉယမ်ၶွင်တႂ်ႈၾႃႉ။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
 ဢိုတ်းတၢင်းၵႂႃႇ သႂ်ႇသႄႈၽၵ်းတူၵိူၼ်ႇ= ဢမ်ႇပၼ်လေႃးၽၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းတူဝ်။
    ပေႃးၽၢႆ ႁႂ်ႈမၼ်းထိုင်ႉ ပေႃးပဵၼ်ပူမ်ႁႂ်ႈၵႄႈဢွၵ်ႇ= ဢမ်ႇပၼ်တေႃးသယႂ်ႇ ႁႂ်ႈမၼ်းၶၢႆးဢွၵ်ႇၵႂႃႇ။

 ဢမ်ႇဝႃႈပဵၼ်သၢႆလႅင်း ဢမ်ႇဝႃႈပဵၼ်ၾုၼ်ႇ ႁႂ်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်းလႆႈ ပိူၼ်ႈၸင်ႇဝႃႈ 
    ပဵၼ်လွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈဢၼ်တႄႉ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 51-53 ။ တဝ် ပဵၼ်ၵေႃႉၵိူတ်ႇပၼ် တိူဝ် ပဵၼ်ၵေႃႉလဵင်ႉလူ ငဝ်းလၢႆ ၵေႃႇပၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈ သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတဵမ်တူဝ်။

 တဝ် ပဵၼ်ၵေႃႉၵိူတ်ႇပၼ်
    တိူဝ် ပဵၼ်ၵေႃႉလဵင်ႉလူ
    ငဝ်းလၢႆ ၵေႃႇပၼ်ၾၢင်ႁၢင်ႈ
    သိင်ႇဝႅတ်ႉလွမ်ႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈတဵမ်တူဝ်။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် ၵိူဝ်းလီတဝ်လႄႈ ၼပ်ႉယမ်တိူဝ်
    တဝ်ထုၵ်ႇၵိူဝ်းလီ
    တိူဝ်ထုၵ်ႇၼပ်ႉယမ်
    ယွၼ်ႉဝႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇပူင်ႇၵႂၢမ်းသင်ႇတေႃႇၽႂ်
    ပွႆႇႁႂ်ႈယူႇယၢဝ်းၸွမ်းသၽႃႇဝၶွင်ၽႂ်မၼ်း။

 တဝ်ပဵၼ်ၵေႃႉၵိူတ်ႇ တိူဝ်ပဵၼ်ၵေႃႉလဵင်ႉ
    ပၼ်တီႈယူႇ    လုမ်းလႃး
    ၵႅတ်ႇၶႄ    ၵွမ်ႇၸႂ်
    ၵမ်ႉယၼ်    ႁူမ်ႇတူမ်းပၼ်။

 ၵိူတ်ႇယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁဵတ်းၸဝ်ႈ
    ၸွႆႈယဝ်ႉ ဢမ်ႇတူၵ်ႇတၢင်းလီတူဝ်ၵဝ်ႇ
    ဢွၼ်ႁူဝ်ယဝ်ႉ ဢမ်ႇၵႂႃႇပဵၼ်ၶုၼ်
    ပိူၼ်ႈဝႃႈ ပဵၼ်တိူဝ်လိုၵ်ႉလမ်ႇ။


 ၵူႈသမ်ႇသိင်ႇတႂ်ႈၾႃႉ မီးတီႈတႄႇ
    တီႈတႄႇ ပဵၼ်မႄႈၶွင်တႂ်ႈၾႃႉတင်းလၢႆ။

 ႁူႉၸၵ်းမႄႈယဝ်ႉ တေႁူႉၸၵ်းလုၵ်ႈ
    ႁူႉၸၵ်းလုၵ်ႈယဝ်ႉ မိူဝ်းႁႃၶိုၼ်းမႄႈ*
    တူဝ်မႂ်းတေတၢႆ ၵူၺ်းဢမ်ႇမီးၶဵၼ်။

 ဢိုတ်းတၢင်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ သႂ်ႇသႄႈၽၵ်းတူ
    တေႃႇတၢႆ တေဢမ်ႇလႆႈႁိူဝ်ႉၸႂ်
    ပိုတ်ႇတၢင်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇ
    ၽႄႈတိူၼ်းၵၢၼ်ငၢၼ်း
    တေႃႇတၢႆ တေဢမ်ႇလႆႈလိုဝ်ႈၸႂ်။

 ႁၼ်လဵၵ်ႉ ပိူၼ်ႈဝႃႈလူင်ႉလႅင်း
    ဢူၼ်ႈဢွၼ်ႇ ပိူၼ်ႈဝႃႈမီးႁႅင်း
    ၸႂ်ႉသၢႆလႅင်း ပွၵ်ႈဝၢႆႇၸူးၶိုၼ်းတီႈလူင်ႉလႅင်း
    ယႃႇႁႃၶဵၼ်သႂ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇ
    ၸင်ႇတေႁဵၼ်းႁူႉလႆႈ လွင်ႈယူႇယိုၼ်း။

ၶေႃႈသပ်းလႅင်း
ႁူႉၸၵ်းမႄႈ    =    ႁူႉၸၵ်းတဝ်
ႁူႉၸၵ်းလုၵ်ႈ    =    ႁူႉၸၵ်းလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ
ပေႃးႁူႉၸၵ်း လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈၵေႃႈ တေႁူႉၸၵ်းတဝ်ၶိုၼ်း။


 မီးတၢင်းႁူႉၽွင်ႈ
    မိူဝ်ႈပႆၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းတဝ်
    ယင်းၵူဝ်ပိူင်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း။

 တၢင်းတဝ် ယႂ်ႇလႄႈၵဵင်ႈ
    ၵူၺ်း ၵူၼ်းၵႆႉထုၵ်ႇၸႂ်တၢင်းၸႃး လႄႈၽိတ်း။

 ႁေႃၶမ်းၵႆႉလႅၵ်ႈမႂ်ႇ
    ထုင်ႉၼႃးတႄႉ ၵႆႉႁူၵ်ႉႁၢမ်း
    ယွင်ၶဝ်ႈၵူၼ်းဝၢၼ်ႈၵႆႉပဝ်ႇ
    တင်းၶုၼ်တင်းၼၢင်း သႂ်ႇၶူဝ်းႁၢင်ႈလီ
    မီးလၢပ်ႇလႅဝ်းၶူမ်းၽၢႆ
    ၵိၼ်ၶွင်လီ ထိုင်ပေႃးမိူဝ်ႇပေႃးၸၢၼ်ႈ
    မင်ႈမီးၵၼ်လိူဝ်လူၼ်ႉ
    ၸိူဝ်းၼႆႉ ပိူၼ်ႈဝႃႈပဵၼ်ပႃႇပဵၼ်ၸူၼ်
    ဢမ်ႇၸႂ်ႈတဝ်။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 47-50 ။ ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၽၵ်းတူၵႂႃႇၵေႃႈ ႁူႉလႆႈလွင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢမ်ႇငွႆးတူၺ်းၸွမ်း ၼႃႈတၢင်ႇ (ႁူးလႅင်း)ၵေႃႈ ႁၼ်လႆႈတဝ်ၾႃႉ။

 ဢမ်ႇဢွၵ်ႇၽၵ်းတူၵႂႃႇၵေႃႈ ႁူႉလႆႈလွင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ
    ဢမ်ႇငွႆးတူၺ်းၸွမ်း ၼႃႈတၢင်ႇ (ႁူးလႅင်း)ၵေႃႈ ႁၼ်လႆႈတဝ်ၾႃႉ။

 ယိင်ႈၵႂႃႇၵႆ ယိင်ႈႁူႉဢေႇ
    ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၵႂႃႇၵေႃႈႁူႉ
    ဢမ်ႇတူၺ်းၵေႃႈႁၼ်
    ဢမ်ႇႁဵတ်းၵေႃႈပဵၼ်ၵၢၼ် (ဢွင်ႇ)။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
ငၢႆးၼင်ႇပုတ်ႉထၸဝ်ႈဝႃႈ “လေႃးၵတင်းသဵင်ႈ ယူႇၼႂ်းတူဝ်ၶိင်းယၢဝ်းၼိုင်ႈဝႃးၼႆႉ”

 ႁႃတၢင်းႁူႉ တၵ်းၵဵပ်းႁွမ်ၵူႈဝၼ်း
    ႁႃတဝ် (ပၺႃႇ) တၵ်းပွႆႇၽႃႈၵူႈဝၼ်း
    ပွႆႇၽႃႈယဝ်ႉ ပွႆႇၽႃႈ   တေႃႇထိုင်ဢမ်ႇႁဵတ်းသင်
    ဢမ်ႇႁဵတ်းသင် ၵူၺ်းဢမ်ႇမီးသင် ဢၼ်ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းသင်ဝႆႉ။

 ၶႂ်ႈပေႉလုမ်ႈၾႃႉ တၵ်းပွႆႇၽႃႈတင်းသဵင်ႈ
    ပေႃးယင်းတိတ်းႁွႆႈဢိတ်းၼိုင်ႈ
    လုမ်ႈၾႃႉ တၵ်းပွႆႇၽႃႈၸဝ်ႈၵႂႃႇ။


 ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ဢမ်ႇမီးႁူဝ်ၸႂ်ပိူဝ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ
    ႁူဝ်ၸႂ်ၶွင် ၽူႈၵူၼ်းတင်းလၢႆ ပဵၼ်ႁူဝ်ၸႂ်ၶွင်မၼ်း။

 ၵူၼ်းလီ ၵဝ်ၵေႃႈလီၸွမ်း
    ၵူၼ်းဢမ်ႇလီ ၵဝ်ၵေႃႈလီၸွမ်း
    ယွၼ်ႉ “တိူဝ်” ၼၼ်ႉလီ။

 ၵူၼ်းလီဝႆႉဝၢင်းၸႂ် ၵဝ်ၵေႃႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်
    ၵူၼ်းဢမ်ႇလီဝႆႉဝၢင်းၸႂ် ၵဝ်ၵေႃႈဝႆႉဝၢင်းၸႂ်
    ယွၼ်ႉ “တိူဝ်” ၼၼ်ႉ ဝႆႉဝၢင်းၸႂ်။

 ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈၵူမ်ၵဵဝ်ၵၼ်တႂ်ႈၾႃႉ
    ဢဝ်ႁူဝ်ၸႂ်ၶဝ် မႃးၶွၼ်ႈၵၼ်ဝႆႉတီႈလုမ်ႈၾႃႉ
    ၽူႈၵူၼ်းတင်းလၢႆ ပၵ်းတႃႁေႈႁူတေႃႇၶဝ်
    ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇတႄႉ ယုမ်ႉဝႆႉမိူၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇလႅင်။


 လႆႈငိၼ်းၵူၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ ၵတ်ႉ မေႃႁၵ်ႉသႃသၢႆၸႂ်တူဝ်ၵဝ်ႇ
    ၵႂႃႇတၢင်း ဢမ်ႇဝႄႈၸူင် ဝႄႈသိူဝ်
   ၼႂ်းပၢင်တိုၵ်း ဢမ်ႇသႂ်ႇသိူဝ်ႈၵၢပ်ႇ
    ငႃးၸူင် ဢမ်ႇႁၼ်တီႈတႅင်း
    ၼဵပ်ႉသိူဝ် ဢမ်ႇႁၼ်တီႈၶၢၼ်ႇ
    ၵွင်ႈၵၢင်ႇသင် ဢမ်ႇႁၼ်တီႈၸီးၶဝ်ႈ
    ယွၼ်ႉသင် ?
    ယွၼ်ႉၶဝ် ဢမ်ႇမီးႁွႆးယမ်။

ၶေႃႈမၢႆတွင်း
တၢင်ႇၵေႃႉပႄဝႃႈ “သိပ်းသၢမ်” ဢမ်ႇဝႃႈ “သၢမ်ၼႂ်းသိပ်း” ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 44-46 ။ ၸိုဝ်ႈသဵင်တင်းတူဝ်ၶိင်း ဢၼ်လႂ် ၸမ်ၸႂ်လိူဝ် ? တူဝ်ၶိင်းတင်းၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႂ် မီးၵႃႈၶၼ်လိူဝ် ? လႆႈတင်းလူႉ ဢၼ်လႂ် ၸဵပ်းသႅပ်ႇလိူဝ် ? ။

 ၸိုဝ်ႈသဵင်တင်းတူဝ်ၶိင်း ဢၼ်လႂ်ၸမ်ၸႂ်လိူဝ် ?
    တူဝ်ၶိင်းတင်းၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လႂ်မီးၵႃႈၶၼ်လိူဝ် ?
    လႆႈတင်းလူႉ ဢၼ်လႂ်ၸဵပ်းသႅပ်ႇလိူဝ် ? ။

 ယိင်ႈႁၵ်ႉၼမ် ယိင်ႈလႆႈၸၢႆႇၵႃႈၼမ်
    ယိင်းၵဵပ်းႁွမ်ၼမ် ယိင်ႈလူႉယႂ်ႇသုမ်းလူင်။

 ႁူႉၸၵ်းပဵင်းပေႃး ယႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်းလိူဝ်
    ႁူႉၸၵ်းၵိုတ်းယင်ႉ ယႃႇပဵၼ်ၶဵၼ်တေႃႇၽႂ်
    ပဵၼ်လၢႆးယူႇယိုၼ်းယၢဝ်း။

 ယဝ်ႉတူဝ်ႈလီ မိူၼ်ပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈ
    ၵူၺ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်းပေႃးဢမ်ႇသုတ်းသဵင်ႈ
    တဵမ်ပိၵ်း မိူၼ်ႁၢင်ႈပဝ်ႇ
    ၵူၺ်း ၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်းပေႃးဢမ်ႇမူတ်းၵဵင်ႈ။

 သိုဝ်ႈလူင်မိူၼ်ၵူတ်ႉ
    ၵတ်ႉလူင် မိူၼ်ဢမ်ႇလႆႈလွင်ႈ
    မေႃလၢတ်ႈလူင် မိူၼ်ၵၵ်းၵႂ်။

 ဢွၵ်ႇႁႅင်းပေႉၵတ်း
    ယူႇၼိမ်ပေႉမႆႈ
    ငမ်းယဵၼ် ပဵၼ်လၵ်းၸဵင်တႂ်ႈၾႃႉ။

 မိူဝ်ႈတဝ်ယူႇတႂ်ႈၾႃႉ မႃႉပွႆႇၽုၼ်ႇပုၺ်ၼႂ်းတူင်ႈ
    မိူဝ်ႈတဝ်ဢမ်ႇယူႇတႂ်ႈၾႃႉ မႃႉၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼႂ်းပၢင်သိုၵ်း။

 ဢမ်ႇမီးၶဵၼ် ပဵင်းလွင်ႈဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းပဵင်းပေႃး
    ဢမ်ႇမီးတၢင်းၽိတ်း ပဵင်းလွင်ႈၶႂ်ႈလႆႈၶႂ်ႈပဵၼ်။

 ၸင်ႇဝႃႈ ႁူႉၸၵ်းပဵင်းပေႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈပဵင်းပေႃး ယိုၼ်းယၢဝ်း။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 41-43 ။ ၽူႈႁူႉသုင် ငိၼ်းလွင်ႈတဝ်ၵေႃႈ သႂ်ႇၸႂ် တိုဝ်းၵမ် ၽူႈႁူႉပၢၼ်ၵၢင် ငိၼ်းလွင်ႈတဝ်ၼႆ ယုမ်ႇၽွင်ႈဢမ်ႇယုမ်ႇၽွင်ႈ ၽူႈႁူႉတႅမ်ႇ ငိၼ်းလွင်ႈတဝ်ၸိုင် သဵင်ၶူဝ်ပေႃးပၼ်း ပေႃးဢမ်ႇမီးၵူၼ်းၶူဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈ ပႆႇၸႂ်ႈတဝ်။

 ၸင်ႇမီးၵႂၢမ်းၵပ်းထုၵ်ႇဝႃႈ-
    သဵၼ်ႈတၢင်းပၢင်ႇသႂ် မိူၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းမိုတ်းမူဝ်း
    တၢင်းၵႂႃႇ မိူၼ်တၢင်းပွၵ်ႈဝၢႆႇ
    တၢင်းငၢႆႈ မိူၼ်တၢင်းယၢပ်ႇ
    မုၼ်သုင် မိူၼ်လုၵ်းလဝ်ႇ
    ၶၢဝ်သႂ် မိူၼ်လၢႆးလဵၼ်း
    မုၼ်ၼမ် မိူၼ်ၶၢတ်ႇမုၼ်
    မုၼ်ယႂ်ႇ မိူၼ် ဢမ်ႇပဵင်းပေႃး
    မုၼ်ၵႅၼ်ႇၶႅင် မိူၼ် မေႃလႅၵ်ႈလၢႆႈငၢႆႈ။

 သီႇၸဵင်ႇယႂ်ႇ ဢမ်ႇမီးထွင်ႉ
    တၢင်းၵတ်ႉယႂ်ႇ သုၵ်းလႃႈ
    သဵင်ယႂ်ႇ ဢမ်ႇလႆႈငိၼ်း
    ႁၢင်ႈယႂ်ႇ ဢမ်ႇႁၼ်တူဝ်
    တဝ် ယူႇမႅပ်းတူဝ်လႄႈ ဢမ်ႇမီးၸိုဝ်ႈ
    ၵူၺ်းမီးမၼ်း ဢၼ်မေႃၸွႆႈထိုင်ယွတ်ႈထိုင်ပၢႆ။

 တဝ် ၵိူတ်ႇၼိုင်ႈ
    ၼိုင်ႈ ၵိူတ်ႇ သွင်
    သွင် ၵိူတ်ႇ သၢမ်
    သၢမ် ၵိူတ်ႇ ၵူႈသမ်ႇသိင်ႇတႂ်ႈၾႃႉ။

 ၵူႈသမ်ႇသိင်ႇ ၸေး “ယိၼ်” ၼိူဝ်လင် ၵွတ်ႇ “ယၢင်” ဝႆႉၼႂ်းၶႅၼ်
    ဢဝ်တင်းသွင်မႃးၵူမ်ၵဵဝ်ၵၼ် (harmonize) ။

 ၽႂ်ဢမ်ႇၶႂ်ႈယူႇ “တူဝ်လဵဝ်ၶိင်းၵူၺ်း” “လဵၵ်ႉ” လႄႈ “ တမ်ႇတွႆႈ”
    ၵူၺ်းၵႃႈ ၶုၼ်မိူင်းၶဝ်ၸႂ်ႉထွႆႈၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မွၵ်ႇမႂ်ၶဝ်
    ႁဝ်းလႆႈမႃးလူၺ်ႈလူႉ
    ႁဝ်းလူႉလူၺ်ႈလႆႈမႃး။

 ပိူၼ်ႈသွၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ၵဝ်သွၼ်ၸိူင်ႉၼၼ်
    ၵူၼ်းႁၢႆႉဢမ်ႇတၢႆလီ
    ၵႂၢမ်းသင်ႇသွၼ်ၵဝ် မီးပိုၼ်ႉထၢၼ်တီႈၼႆႈ။

ၶေႃႈတီႈပွင်ႇ
 “ယိၼ်” ပဵၼ်ထၢတ်ႈၼၢင်း။ ဢူၼ်ႈ၊ တႅမ်ႇ၊ မိုတ်း၊ ႁူတ်း၊ ပွတ်း၊ ၵူင်၊ ပဝ်ႇ၊ တိုတ်ႉၶဝ်ႈၼႂ်း။  
    (တႆးဝႅတ်ႉၼၢမ်းတႄႉ ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ “ယိင်း” ပွင်ႇဝႃႈ ထၢတ်ႈယိင်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ)

 “ယၢင်” ပဵၼ်ထၢတ်ႈၸၢႆး တႆးဝႅတ်ႉၼၢမ်း ဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ “ယၢင်း” ပွင်ႇဝႃႈ ထၢတ်ႈၵေႃႉၸၢႆး။ ၶႅင်၊ သုင်၊ လႅင်း၊
     ယိုတ်ႈ၊ သုင်၊ တၼ်၊ တဵမ်၊ ပွႆႇဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈ။

ၵူႈသမ်ႇသႅၼ်ပိူင် မီးထၢတ်ႈ “ယိၼ်” လႄႈ “ယၢင်” ။ ပေႃး “ယိၼ်” ၼမ်ပူၼ်ႉ တေၵႂႃႇပဵၼ် “ယၢင်” ။ ထၢတ်ႈ “ယၢင်” ၼမ်ႉပူၼ်ႉ တေၵႂႃႇပဵၼ် “ယိၼ်” ။ ၼမ်ႉတဵၵ်းၸႄႈဝႆႉတိၵ်းတိၵ်း ပဵၼ်မႃးၼမ်ႉၶႅင်။ ၼမ်ႉပွႆႇလႆလဵပ်ႈၵွၼ်ႈႁိၼ် ၸၢင်ႈဢဝ်ၵွၼ်ႈႁိၼ်လူမ်ႉ။ ၵူၼ်းၶႅင် ဢွၵ်ႇႁႅင်းပူၼ်ႉၵေႃႈ ၸၢင်ႈဢူၼ်ႈ။

 မၼ်းသွၼ်ၵဝ် ၽွၼ်းလီလွင်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈ
    (ပွင်ႇဝႃႈ ၽွၼ်းလီလွင်ႈဢမ်ႇၸႂ်ႉဢဵၼ်ႁႅင်း)

 ဢမ်ႇလၢတ်ႈသေသွၼ်
    ဢမ်ႇႁဵတ်းသေလႆႈ
    မီးၵူၼ်းယွပ်းမိုဝ်းဢွၼ်ႇ ၼႂ်းတႂ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၵူၺ်းပဵၼ်လႆႈ။

ၶေႃႈသပ်းၸႅင်ႈ
1.ႁူၺ်ႈလူင် ၵရႅၼ်း ၶႅၼ်းယွၼ်း (Grand Canyon) တီႈမိူင်း ဢမႄႇရိၵၼ်ႇ ၼႂ်းပႃႇႁိၼ်လူင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်မႃးယွၼ်ႉၼမ်ႉႁူၺ်ႈ လႆႈၵႂႃႇၼပ်ႉသိပ်းပီ။ လၢႆးၶႅၼ်ႉတႆး ၶႄႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈလႄႈဝႃႈ ဢဝ်ႁႅင်းတူဝ်ၵဝ်ႇပေႉပိူၼ်ႈ
ဢဝ်ႁႅင်းပိူၼ်ႈပေႉပိူၼ်ႈၶိုၼ်း။

2.သိင်ႇဢၼ်ဝၢင်ႈပဝ်ႇၼႆႉ မိူၼ်ၼင်ႇမႄႈလဵၵ်း (magnet) သဵင်၊
သၢႆလႅင်း ႁွၼ်ရေႇတီႇယူဝ်ႇ (radio wave) ၸိူဝ်းၼႆႉ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလႄႈဢူငဝ်း ၵၼ် 38-40 ။ ၽူႈမီး သိလ်ထမ်း သုင် ဢမ်ႇဢၢတ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈမီး သိလ်ထမ်း ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးသိလ်ထမ်း။ ၽူႈမီးသိလ်ထမ်းတႅမ်ႇ ၵူၺ်းဢၢတ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇသိလ်ထမ်း ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသိလ်ထမ်း။

 ၽူႈမီး သိလ်ထမ်း သုင် ဢမ်ႇဢၢတ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈမီး သိလ်ထမ်း
    ၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽူႈမီးသိလ်ထမ်း။
    ၽူႈမီးသိလ်ထမ်းတႅမ်ႇ ၵူၺ်းဢၢတ်ႇတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇသိလ်ထမ်း
    ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးသိလ်ထမ်း။

 ၽူႈမီးသိလ်ထမ်းသုင် ဢမ်ႇဢုပ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇၵိူဝ်းမၢင်ႇပိူဝ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ
    ၽူႈမီးသိလ်ထမ်းတႅမ်ႇ ၸၢင်ႈဢုပ်ႇလႄႈ ၵိူဝ်းမၢင်ႇပိူဝ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ
    ၽူႈမီးသိလ်ထမ်း မဵတ်ႈတႃႇယႂ်ႇသုင် ၸၢင်ႈဢုပ်ႇ ၵူၺ်းဢမ်ႇၵိူဝ်းမၢင်ႇပိူဝ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ
    ၽူႈမီးသၸ်ႈၸႃႇသုင် ၸၢင်ႈဢုပ်ႇလႄႈ ၵိူဝ်းမၢင်ႇပိူဝ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ
    ၽူႈတိုဝ်းၵမ်ႁိတ်ႈထုင်းၼမ် ၸၢင်ႈဢုပ်ႇ ၵူၺ်းဢမ်ႇမီးၽႂ်တွပ်ႇႁပ်ႉ
    မၼ်းၸင်ႇၵဵၼ်ၶႅၼ်သိူဝ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ တဵၵ်းႁႂ်ႈပိူၼ်ႈၸွမ်း။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၶၢတ်ႇတဝ်ယဝ်ႉ မီးသိလ်ထမ်း ဢွၵ်ႇမႃး
    ၶၢတ်ႇသိလ်ထမ်းယဝ်ႉ မဵတ်ႈတႃႇဢွၵ်ႇမႃး
    ၶၢတ်ႇမဵတ်ႈတႃႇယဝ်ႉ သၸ်ႈၸႃႇဢွၵ်ႇမႃး
    ၸင်ႇဝႃႈ ၶၢတ်ႇသၸ်ႈၸႃႇယဝ်ႉ ႁိတ်ႈထုင်းဢွၵ်ႇမႃး။

 ႁိတ်ႈထုင်း ပဵၼ်ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈၶွင် လွင်ႈယုမ်ႇယမ်လႄႈ လွင်ႈၶွတ်ႇပၼ်ႈမၼ်ႈလီ (loyalty)
    ပဵၼ်တူဝ်ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈဢူၼ်ယုင်ႈ
    ၵေႃႉဢၼ်ဝႃႈ ႁူႉၵွၼ်ႇပိူၼ်ႈ ပဵၼ်မွၵ်ႇၶွင်တဝ်ၵူၺ်းလႄႈ
    ပဵၼ်တူဝ်တႄႇလွင်ႈငိူဝ်ႈငၢဝ်ႈ
    ၸင်ႇဝႃႈ မွၼ်းၵူၼ်း သႂ်ႇၸႂ်လွၼ်ႉမွၼ်းလိူဝ်ပိူၵ်ႇၼွၵ်ႈ ဢဝ်ၼိုင်ႈယဝ်ႉပႅတ်ႈၼိုင်ႈ။

ၶေႃႈမၢႆတွင်း
လဝ်ႇၸိုဝ်ႇႁၼ်ဝႃႈ ၼွၵ်ႈသေ “တဝ်” (ထမ်း) ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးဝႆႉၼႂ်းလူၵ်ႈႁင်းမၼ်း။ ထုၵ်ႇၵေႃႇသၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးၼၼ်ႉၵူၺ်း၊ မိူၼ်သိလ်ထမ်း၊ မဵတ်ႈတႃႇ၊ သၸ်ႈၸႃႇ၊ ႁိတ်ႈထုင်း ၸိူဝ်းၼႆႉ။ ပေႃးမီး တဝ် ယဝ်ႉတႄႉ သိလ်ထမ်း မဵတ်ႈတႃႇ သၸ်ႈၸႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈၶူင်ဢွၵ်ႇ။ တိုၼ်းမီးမႃးၸွမ်း တဝ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၶေႃႈသပ်းယွႆႈ ၵၼ် 38
 တီႈဢၼ်ပႄ “တိူဝ်” ဝႃႈ “သိလ်ထမ်း” ၼႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈဢမ်ႇႁၼ်ထုၵ်ႇ။ ၶဝ်ဝႃႈ “တိူဝ်” ၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ “ဢူငဝ်း” (power) “ႁႅင်း” ။ တီႈပွင်ႇဢၼ်ထုၵ်ႇသုတ်းၼႆႉ တေပဵၼ်
တဝ်    ပၵ်းပိူင် သၽႃႇဝလူင် (The law or the way of nature)
တိူဝ်    ဢူငဝ်း ဢဵၼ်ႁႅင်းဢၼ်လႆႈမႃးလူၺ်ႈ လွင်ႈတိုဝ်းၵမ်ၸွမ်း ပၵ်းပိူင်သၽႃႇဝလူင် (Power that derives from observation of the law or the way of nature)

 ႁႅင်းယႂ်ႇသုတ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈႁဵတ်းသင်။ ပွႆႇပဵၼ်ၸွမ်းသၽႃႇဝ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းမီးတိူဝ် ႁႅင်းယႂ်ႇသုတ်းၼႆႉ ဢမ်ႇတၢပ်ႈႁဵတ်းသင်သေ ယဝ်ႉတူဝ်ႈလႆႈၸွမ်းၼင်ႇ လူဝ်ႇပဵၼ်။ (No action, yet nothing is left undone)

  ၾႃႉ ဢမ်ႇပၢင်ႇသႂ် တၵ်းတႅၵ်ႇယႅၵ်ႈ (တႅၵ်ႇယၢႆႈ)
    လိၼ် ဢမ်ႇၼိမ်သဝ်း တၵ်းၵူၼ်ႇ
    ၶုၼ်ၽီ ဢမ်ႇမီးဢူၽုင်း တၵ်းဝွတ်ႈဝၢႆး
    ႁူၺ်ႈဢမ်ႇမီးၶွၼ်ႇ တၵ်းႁဵဝ်ႇၸွပ်ႈ
    သတ်းတင်းလၢႆ ဢမ်ႇၽႄႈတိူၼ်း တၵ်းမူၺ်ႉ
    ၶုၼ်မိူင်း ဢမ်ႇတဵင်ႈထမ်း တၵ်းလူႉ။

 ၸင်ႇဝႃႈ လွင်ႈဝႆႉတူဝ်တႅမ်ႇ ပဵၼ်ငဝ်ႈလွင်ႈယိင်ႈယႂ်ႇ
    သုင် တၵ်းလႆႈၵေႃႇသၢင်ႈၼိူဝ်ၵဝ်ႉငဝ်ႈ တႅမ်ႇ
    ၶုၼ်မိူင်း ၶဝ်ၸင်ႇႁဵၵ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇဝႃႈ “ၵေႃႉႁၢမ်းတီႈပိုင်ႈဢိင်” ပဵၼ် “လုၵ်ႈတိၼ်ႇၾႃႉ”
    ၶေးၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈႁူႉတူဝ်ဝႃႈ ဝႆႉတူဝ်တႅမ်ႇ ပဵၼ်ငဝ်ႈတႃႇၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ။

 ၸင်ႇဝႃႈ ၽူႈလူင်ႉပွင်ႇ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလေႃႉၼမ်
    ၵူၺ်း ဢမ်ႇမီးလေႃႉပဵၼ်ၶွင်သုၼ်ႇတူဝ်
    ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁိူဝ်ႈယူႇမိူၼ်သႅင်ၶဵဝ်
    ၵူၺ်းၶႂ်ႈယူႇတႅတ်ႈငၢႆႈ မိူၼ်ၵွၼ်ႈႁိၼ်။


 ပွၵ်ႈဝၢႆႇလင် ပဵၼ်ၵၢၼ်တူင်ႉၼိုင်ၶွင်တဝ်
    ၵၢၼ်ယွမ်းတေႃႇ ပဵၼ်လၢႆးတိုဝ်းၵမ်ၶွင်တဝ်။

 ၵူႈသမ်ႇသိင်ႇတႂ်ႈၾႃႉ လုၵ်ႉတီႈ မီး ပဵၼ်မႃး
    မီး ၼၼ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႉတီႈ ဢမ်ႇမီး ပဵၼ်မႃး။

ၶေႃႈတီႈပွင်ႇ
သၽႃႇဝမိူင်းၶူင်းၵၢင် လီၸႃႉႁူမ်ႈၵၼ်၊ လီၼႃႇယဝ်ႉၸႃႉမႃး။ ၸႃႉၼႃႇယဝ်ႉလီမႃး။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၶဵင်ႈတေႃႇသၽႃႇဝ ၶတ်းတေႃႇသၽႃႇဝ ဢမ်ႇထုၵ်ႇတင်း သဵၼ်ႈတၢင်းတဝ်။ တေလႆႈယွမ်းတေႃႇသၽႃႇဝသေ ၶိုင်ပွင်ၵႂႃႇၸူး တီႈႁဝ်းလူဝ်ႇၽႅဝ်။
ဢမ်ႇမီး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပွင်ႇဝႃႈဝၢင်ႈပဝ်ႇ။ ဝၢင်ႈပဝ်ႇၼၼ်ႉ မီးဢဵၼ်ႁႅင်းတိုတ်ႉၸၼ် မိူၼ်ႁိူၼ်းပဝ်ႇ။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလႄႈဢူငဝ်း ၵၼ် 36-37 ။ တေၵေႃႇပဵၼ်ၵွင် ဢဝ်ၽႄႇဝႆႉၵွၼ်ႇ တေဢဝ်ႁူတ်း ပွႆႇယိုတ်ႈဝႆႉၵွၼ်ႇ  တေဢဝ်သင်ႁၢႆ ႁႂ်ႈမၼ်းတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးၵွၼ်ႇ တေဢဝ်သုတ်းၵွႆ ႁႂ်ႈမၼ်းတႄႇငဝ်ႈသေၵွၼ်ႇ ၼႆႉပဵၼ်ပၢႆးႁူႉ ဢၼ်လိုၵ်ႉလမ်ႇ။ (ပိၼ်ႇၵမ်းသွင်)

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈတၢင်းလႄႈဢူငဝ်း ၵၼ် 33-35 ၽူႈၵေႃႉၶဝ်ႈၸႂ် (ပွင်ႇၸႂ်) ပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈလၵ်းလႅမ်ၽူႈၵေႃႉၶဝ်ႈၸႂ် (ပွင်ႇၸႂ်) တူဝ်ၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၽူႈလူင်ႉၸႅင်ႈ။ ၽူႈၵေႃႉဢွင်ႇပေႉပိူၼ်ႈ ပဵၼ်ၽူႈမီးဢဵၼ်ႁႅင်း ၽူႈၵေႃႉဢွင်ႇပေႉတူဝ်ၵဝ်ႇ ပဵၼ်ၽူႈၵႅၼ်ႇၶႅင်တႄႉ။ (ပိၼ်ႇၵမ်းသွင်)

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 38-39 ။ “တိူဝ်” တီႈၼႆႈပွင်ႇဝႃႈ “သိၼ်ထမ်း” ဢမ်ႇၸႂ်ႉၼႂ်းတီႈပွင်ႇဝႃႈ “ဢူငဝ်း” ဢႃႇၼႃႇ။ မီးတိူဝ်သုင် ဢမ်ႇဢၢတ်ႇဝႃႈမီးတိူဝ် ပွင်ႇဝႃႈမီးတိူဝ်။ မီးတိူဝ်တႅမ်ႇ ဢၢတ်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇၶၢတ်ႇတိူဝ်ပွင်ႇဝႃႈ ဢမ်ႇမီးတိူဝ်။

တဝ်တိူဝ်ၵျိင်း ပပ်ႉဝႃႈလူၺ်ႈသဵၼ်ႈတၢင်း လႄႈ ဢူငဝ်း ၵၼ် 36-37 ၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈသင်သိင်ႇႁူတ်း ႁႂ်ႈယိုတ်ႈမၼ်း သေၵွၼ်ႇ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈသင်သိင်ႇဢွၼ်ႇဢႄး ႁႂ်ႈမၼ်းၵႅၼ်ႇၶႅင် သေၵွၼ်ႇ။