ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း WGEC ႁွင်ႉပၢင်ၵုမ်ၽွင်းႁူဝ်လိူၼ်ၵျူၼ်ႊ ၼႆႉသေ ပိုတ်ႇၽိူၺ် လွင်ႈမွပ်ႈပၼ် ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇယူင်ႉၶၢပ်ႈ ၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း တီႈၸုမ်းၵိူဝ်းၵုမ်လူင်ပွင် ၸိုင်ႈ MPC တႃႈၵုင်ႈ မိူဝ်ႈလိူၼ်ပူၼ်ႉ။
ပၢင်ၵုမ်ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇယူင်ႉၶၢပ်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၸတ်းပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 20/02/2013 ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ Photo: Hla Mawng Shwe
 
ၼႂ်းႁူဝ်လိူၼ်ၵျူၼ်ႊ (2013)ၼႆႉ မီးပၢင်ၵုမ်ၸုမ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇၵပ်းသၢၼ် ၼႂ်းၵႄႈၵၢင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း (WGEC တီႈၵဵင်းမႆႇသေ မီးၵၢၼ်ပိုတ်ႇၽိူၺ်ဝႃႈ- ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇယူင်ႉၶၢပ်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတၢင်း ၵၢၼ်မိူင်း (ဢၼ်ဝၢင်းၽႅၼ် ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈမႃးသေ ၵဵပ်းဝႆႉမႃးၶၢဝ်းတၢင်းလၢႆလိူၼ်) ၼၼ်ႉ လႆႈသူင်ႇမွပ်ႈ ပၼ် သုၼ်ၵၢင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မၢၼ်ႈ (MPC) တီႈတႃႈၵုင်ႈ၊ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13/05/13 ယဝ်ႉ- ဝႃႈၼႆ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၼႆႉ ပူၼ်ႉမႃးမိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 13/05/13 ၸုမ်းယူႊရွပ်ႊတူင်ႉၼိုင်တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႈ (EBO)  ၶပ်းၶိုင်ပၼ်သေ မီးပၢင်ၵုမ်ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း (WGEC)  တင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ၸုမ်းၶိုင်ပွင်လွင်ႈ ငမ်းယဵၼ် ၸၼ်ႉၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် (UPWC) တီႈသုၼ်ၵၢၼ်လွင်ႈငမ်းယဵၼ်မၢၼ်ႈ (MPC) ဝဵင်းတႃႈၵုင်ႈ။ ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း WGEC ၸိူဝ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈမီးၶွင်ႊသီႊ ဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈ တႆး (RCSS/SSA) ၊ ႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်းၽိူၵ်ႇ။ ၸုမ်း EBO ၸဝ်ႈႁၢၼ်ယွင်ႁူၺ်ႈ၊ ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႊတီႊႁူဝ်သိူဝ် (SNLD) ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး။ တၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ မီးၵႅမ် ႁူဝ်ပဝ်ႈမၢႆ 2 ၶွင် UPWC ဢူးဢွင်ႇမိၼ်း- ၼႆယဝ်ႉ။

ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇယူင်ႉၶၢပ်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း (WGEC) မွပ်ႈပၼ် ၸုမ်း MPC ၵႂႃႇၼႆႉ ႁွင်ႉဝႃႈၶေႃႈတူၵ်းလူင်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်လႄႈၵိုတ်းယိုဝ်း (Comprehensive Peace and Ceasefire Agreement) ။ ၼႂ်းၼႆႉပႃးလွင်ႈ 1.လၵ်းၵၢၼ်ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် 14 ၶေႃႈ။ 2.ၶေႃႈတူၵ်း လူင်းၵိုတ်းယိုဝ်း ပတ်းပိုၼ်ႉတင်းမိူင်း 14 ၶေႃႈ။ (3)ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈယူင်ႉၶၢပ်ႈပၢင် ဢုပ်ႇဢူဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း 8 ၶေႃႈ။ (4)လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်းၸူဝ်ႈၶၢဝ်း တိုၵ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈ 9 ၶေႃႈ။ (5)လွင်ႈၽူႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း။ (6)ႁူဝ်ၶေႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ်မိူင်း။ (7) ၶေႃႈတိုဝ်း ၵမ်သိုၵ်း ဢၼ်ႁူမ်ႈတုမ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ (KNU) ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈဝႆႉ- ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းၶေႃႈတီႈ 1 လၵ်းၵၢၼ်ဢၼ်ႁူမ်ႈၵၼ် 14 ၶေႃႈၼၼ်ႉ တူၵ်ႇၶိူဝ်းလွင်ႈလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆပၢင်လူင်၊ လွင်ႈဢမ်ႇၽၢတ်ႇ ဢွၵ်ႇၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်၊ ပေႃးဝႃႈမီးပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်တၢင်းၵၢၼ်မိူင်း တေလႆႈပႃးၵူႈၾၢႆႇ။ လွင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈပႃးၼႂ်းပၢင်ၵုမ် ၼၼ်ႉ တၢင်းၾၢႆႇ WGEC တၢင်ႇလၢတ်ႈဝႆႉ 900 ၵေႃႉ၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ 300 ၊ ပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်း 300 ၊ ၸုမ်းယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်း 300 ။  ၼႂ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈယူင်ႉၶၢပ်ႈ ယင်းလၢတ်ႈဝႃႈ တေတင်ႈၶွမ်ႊမတီႊ ၸတ်းပၢင်ၵုမ်ႁူမ်ႈ ၵၼ်- ၼႆယဝ်ႉ။


ႁူဝ်ၶေႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၼႂ်းပၢင်ၵုမ်တေမီး 19 ၶေႃႈ- ပႃးမိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈမႄးၵႄႈပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း၊ လွင်ႈမူၼ်ႉမႄး ႁူမ်ႇလူမ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်း၊ လွင်ႈပၼ်ႁႃတီႈလိၼ်၊ လွင်ႈၽဵဝ်ႈမူၺ်ႉယႃႈမဝ်းၵမ်၊ ပၼ်ႁႃၽူႈႁၢမ်းႁႅၵ်း တီႈယူႇသဝ်းၼႂ်းမိူင်း (IDP) ၊ လွင်ႈၵူၼ်းပၢႆႈၽေးၸိူဝ်းတူၵ်းယူႇၼႂ်းမိူင်းပိူၼ်ႈ (Refugee) ၊ လွင်ႈၽႃသႃလႄႈၾိင်ႈငႄႈ၊ လွင်ႈသိုဝ်ႇ Media ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၶေႃႈတီႈ 2 ၵဵဝ်ႇၵပ်းၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵိုတ်းယိုဝ်းပတ်းပိုၼ်ႉတင်းမိူင်း 14 ၶေႃႈၼၼ်ႉ ပႃးလွင်ႈၶေႃႈ တိုဝ်းၵမ်သိုၵ်း။ မိူၼ် ၼင်ႇ သိုၵ်းၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းတေလႆႈယူႇသဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ သိုၵ်းမၢၼ်ႈတေလႆႈယူႇ သဝ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်။ တေလႆႈမီးၶွမ်ႊမတီႊၵိုတ်းယိုဝ်း ႁူမ်ႈၵၼ်၊ တေမီးလုမ်းၵပ်းသၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၶေႃႈတီႈ 3 ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်း မီး 8 ၶေႃႈ၊ ပႃးၸဵမ်လွင်ႈ တႃႇ ၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၢၼ် မိူင်းလႄႈတင်ႈၸုမ်းၸတ်းပၢင်ၵုမ်ႁူမ်ႈၵၼ်။

ၶေႃႈတီႈ 4 လွင်ႈၸတ်းၵၢၼ်ၸူဝ်ႈၶၢဝ်းတိုၵ်ႉလႅၵ်ႈလၢႆႈၶၢႆႉထွၵ်ႇ မီး 9 ၶေႃႈ။ တေတတ်းမၵ်းဝႆႉ ၶၢဝ်းယၢမ်းၵႃႈႁိုဝ်။ ၵူၼ်းမိူင်း ၸိူဝ်းဢမ်ႇမီးဢမ်းၼၢၸ်ႈ တေမီးသုၼ်ႇလႆႈၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ ပႃးၸဵမ်လွင်ႈ ၼ်ႁႃတီႈလိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇၽိုၼ်ၼႆႉ ဢူးဢွင်ႇမိၼ်းလၢတ်ႈဝႃႈ- ပွၵ်ႈၵမ်းၼႆႉတဵမ်ထူၼ်ႈလိူဝ်သေ ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇ 2 ၽိုၼ် ဢၼ်ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈမႃးဢွၼ်တၢင်း- ဝႃႈၼႆ။

ၾၢႆႇၼိုင်ႈ ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇယူင်ႉၶၢပ်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ တၢင်းၸုမ်း MPC ၵေႃႈ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈ ဝႆႉ (Framework) ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ လွင်ႈၼႆႉ ဢူးလႃႉမွင်ႇသူၺ်ႇ တီႈၵိူဝ်းၵုမ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း MPC ၵေႃႈယၢမ်ႈ လၢတ်ႈဝႆႉဝႃႈ- ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇ 2 ၽိုၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်။ ဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်ၼမ်သေ တေလႆႈဢုပ်ႇၵၼ်မီး 2 လွင်ႈ- 1.တေပႃးၸုမ်း ၸိူဝ်းလႂ်လၢႆလၢႆ။ 2.တေပႃးၵူၼ်းၼမ်ဢေႇၵႃႈႁိုဝ် ၸိူဝ်းၼႆႉႁဝ်းတေလႆႈၶိုၼ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်- ဝႃႈၼႆ။

ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈ ဝၢႆးၸုမ်းၸိူဝ်း RCSS ဢၼ်ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းဢွၼ်ႁူဝ် ၵႂႃႇဢုပ်ႇၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းၸဵင်ႇ တီႈၼေႇပျီႇတေႃႇ၊ ပႆႇသိုပ်ႇၵႂႃႇတႃႈၵုင်ႈ (09-12/06/13) ၼၼ်ႉ   တၢင်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ- ပေႃးဝႃႈမီးၶေႃႈလႆႈၸႂ်တူၵ်းလူင်းၵၼ် တင်းၸုမ်းၶၢင် KIO ယဝ်ႉ တေမီးလွင်ႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်း ယိုဝ်း ၵၼ်တင်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉ ထႅင်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ။ ပေႃးယဝ်ႉတေ မီးလွင်ႈၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ပႃးၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇ- ဝႃႈၼႆ။

ၸုမ်းသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇမၢင်တီႈလၢတ်ႈဝႃႈ- ပေႃးဝႃႈလူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်ယဝ်ႉ လွင်ႈပူတ်းထွၼ်မၢႆမီႈ 17/1 ၵေႃႈတေပႃး၊ ၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇတေမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်၊ ထၢင်ႇႁၢင်ႈၵႂႃႇပႆ/ဢွၵ်ႇၶၢဝ်း တၢင်း-  ဝႃႈၼႆ။

ပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇယူင်ႉၶၢပ်ႈၵၢၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်းတၢင်းၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ လုၵ်ႉတီႈပၢင်ၵုမ်ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်း WGEC ဢၼ်ၸတ်းပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈ 14-16/09/2012 ။ မီးၽႅၼ်တၢင်းၵၢၼ်မိူင်း  (Roadmap) 5 ၶၼ်ႈတွၼ်ႈ။ ၶၼ်ႈတွၼ်ႈတီႈ 1.ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈယူင်ႉၶၢပ်ႈ ယုၵ်းယၢင်ႇပိူဝ်ႈတႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းလွင်ႈငမ်းယဵၼ်။ 2.ဢုပ်ႇဢူဝ်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈလႄႈ ဢဝ်လွင်ႈလႆႈၸႂ်ၵၼ် ၵဵဝ်ႇၵပ်းလူၺ်ႈ လွင်ႈယူင်ႉၶၢပ်ႈ။ 3.ၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၸႄႈမိူင်း ၽႂ်မၼ်း။ 4.ၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၵူႈၸႄႈမိူင်းႁူမ်ႈၵၼ်။ 5.ၸတ်းပၢင်ၵုမ်ၸိုင်ႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ် ႁိုဝ် ပၢင်ၵုမ်ပၢင် လူင်ပွၵ်ႈၵမ်းမႂ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ။

ႁူဝ်ယွႆႈပိူင်ယုၵ်းယၢင်ႇၼႆႉ လူတူၺ်းလႆႈၼႂ်း web မၢၼ်ႈလႄႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ တၢင်းတႆးၼႆႉၵေႃႈ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ တေဢွၵ်ႇ မႃးဝႆးဝႆးယူႇ။