ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး/ၾိင်ႈငႄႈတႆး ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး ဢၼ်ပၵ်းယူႇ တီႈၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ လႆႈၶိုၼ်းမႄးၶွတ်ႇၽွတ်ႈ တႅင်ႇတင်ႈ ႁူဝ်ၼႃးမႂ်ႇၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ပိူဝ်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်တႃငၢၼ်းၵမ်ႉယွင်ႈ “သမႃးၶူမ်းၵၢၼ်သိုၵ်း သႃလႄႈ ဝတ်းထၼထမ်း ထႆးယႂ်ႇ” ဝၢႆးၸၢႆးသၢင်ႇၶမ်း ႁူဝ်ၼႃႈၵေႃႉၵဝ်ႇလႄႈ ၸုမ်းပွင်ၵၢၼ်ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ။

ဝၢႆးသေ မိူဝ်ႈဝၼ်းထိ 23/09/12 ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၼႂ်းၸိုင်ႈထႆး ဢၼ်ပၵ်းလုမ်းယူႇ တီႈၵဵင်းမႆႇ ၸတ်းႁဵတ်းပၢင် ၵုမ်လူင် တီႈဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ဢိူင်ႇသီၽုမ်း ဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ၊ မီးၽူႈတူဝ်တႅၼ်း မူႇၸုမ်းပီႈၼွင်ႉတႆး ၼႂ်းၵဵင်းမႆႇ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈ 17 ၸုမ်း ႁူမ်ႈၵူၼ်း 40 ၵေႃႉပၢႆ လိူၵ်ႈဢဝ် ၸၢႆးသၢင်ႇၶမ်း ပဵၼ်ႁူဝ်ၼႃႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၵေႃႉမႂ်ႇၼၼ်ႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်းဢမ်ႇမီးၶၢဝ်းယၢမ်းသေ ထိုင်မႃးဝၼ်း တီႈ 23/02/2013 လႆႈႁဵတ်းပၢင်ၵုမ်ၵၼ် တႅပ်းတတ်း ထွၼ်တူဝ်ဢွၵ်ႇ တင်းႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈၵေႃၵမ်ၵၢၼ် တင်းသဵင်ႈ ၼႂ်းပၢင်ၵုမ်ၵမ်းၼၼ်ႉ။

လူၺ်ႈလွင်ႈတၢင်းၼႆႉသေ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယၢမ်ႈတူင်ႉၼိုင်ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈမႃးလၢႆၵေႃႉ ႁၼ်ထိုင် ဝႃႈ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ၾိင်ႈငႄႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းထႆးၼႆႉ ထုၵ်ႇလီလႆႈသိုပ်ႇမီးၵႂႃႇဝႃႈၼႆလႄႈ ၼႂ်းဝၼ်းတီႈ 23/06/2013 ၼႆႉၸင်ႇလႆႈႁွင်ႉ ပၢင်ၵုမ်ၶိုၼ်းလိူၵ်ႈဢဝ် ၸၢႆးသႅင်ယ ပဵၼ်ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ၾိင်ႈငႄႈ၊ ၽူႈၼမ်းၼႂ်း ၼၢင်းသီလႃးဝၼ်း၊ ၼၢင်းသႅင်မူၼ်း ၾၢႆႇၵၢၼ်ငိုၼ်းၸိူဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်လၵ်း ပိူဝ်ႈတႃႇသိုပ်ႇတူင်ႉၼိုင် ၵၢၼ်လိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈၼႂ်းမိူင်းထႆးၵႂႃႇ၊ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ႁူဝ်ပဝ်ႈလႄႈ ၽူႈၼမ်းၼႂ်း တေသိုပ်ႇ လိူၵ်ႈႁႃၵူၼ်းမႃးၸွႆႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်လၢႆလၢႆၾၢႆႇထႅင်ႈ - ၼႆယဝ်ႉ။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈလႆႈသိုပ်ႇတႅင်ႇတင်ႈႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းထႆး ၶိုၼ်းမႂ်ႇၼႆႉ ဢိင်ၼိူဝ်လွင်ႈတၢင်း ပူၼ်ႉမႃး မိူဝ်ႈပီ 2009 ၼၼ်ႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၸိုင်ႈထႆး ဢၼ်ပၵ်းယူႇၼႂ်းဝဵင်းၵဵင်းမႆႇ ၶတ်းၸႂ်လိူၵ်ႈႁႃတူဝ်တႅၼ်းၵူၼ်းထႆး ၸိူဝ်ႉသၢႆတႆး 10 ၵေႃႉ မီးတင်း ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈၾၢႆႇၽွင်းငမ်း၊ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၾၢႆႇပလိၵ်ႈ၊ ၽူႈယႂ်ႇဝၢၼ်ႈ၊ ၽူႈၵွၼ်းဢိူင်ႇ၊ ၶူးဝႃးဢႃးၸၢၼ်ၸၼ်ႉၸွမ်ၵဝ်ႇ ဢိၵ်ႇ ၽူႈမီးၼမ်ႉၵတ်ႉလၢႆၵေႃႉသေ တၢင်ႇလိၵ်ႈယွၼ်း မၢႆၾၢင် ႁႂ်ႈပေႃးမီးၸုမ်းတႆးဢၼ်ထုၵ်ႇ မႅၼ်ႈၸွမ်းပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈၸိုင်ႈထႆးပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ် ၸိုဝ်ႈၽႃးသႃတႆးဝႃႈ - “သမႃးၶူမ်း ၵၢၼ်သိုၵ်းသႃ လႄႈဝတ်းထၼထမ်း ထႆးယႂ်ႇ”  ၽႃးသႃထႆး “สมาคมการศึกษาและวัฒนธรรม ไทยใหญ่ ” ဢင်းၵိတ်းသျ် “Taiyai Education and Culture Association” )။  လႆႈဢၼုၺၢတ်ႈမၢႆၾၢင် ထုၵ်ႇမၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်းထႆးမႃး မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ 30/03/2012 သေ ပၵ်းလုမ်းတိတ်းၵၼ်ဝႆႉတင်းၵေႃ လိၵ်ႈလၢႆး ၾိင်ႈငႄႈတႆး ၼႂ်းဝတ်ႉၵူႇတဝ်ႈ ဢိူင်ႇသီၽုမ်း ၸႄႈဝဵင်းမိူင်း ၸႄႈတွၼ်ႈၵဵင်းမႆႇ ၸိုင်ႈထႆး။

ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵေႃႈလီ ႁူဝ်ပဝ်ႈၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးလႄႈၾိင်ႈငႄႈတႆး ၸၢႆးသႅင်ယ ပိုတ်ႇလၢတ်ႈဝႃႈ - ပူၼ်ႉမႃး 4 ပီၼၼ်ႉ ၵေႃလိၵ်ႈလၢႆး ၾိင်ႈငႄႈတႆး ၼႂ်းမိူင်းထႆး ဢိၵ်ႇတင်းၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင်လၢႆလၢႆၵေႃႉ ဢဵၼ်းဢၢၼ်း ၶႂ်ႈမီးၸုမ်းတူဝ်တႅၼ်း ပီႈၼွင်ႉတႆး ဢၼ်ထုၵ်ႇ ပၵ်းပိူင်မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်းထႆးသေ လၢတ်ႈလႆႈၶႆႈၸၢင်ႈ ၸွႆႈၵႄႈပၼ်ႁႃ ပၢၵ်ႇတွင်ႉ ၵူၼ်းတႆး ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ်ယူႇၼႂ်းမိူင်းထႆး ထုၵ်ႇၶီႇ ၼဵၵ်းတဵၵ်းတဵင်၊ ထုၵ်ႇပေႃႈလဵင်ႉမႄႈလဵင်ႉၸႂ်ႉႁႅင်းလၢႆ၊ ဢမ်ႇတဵင်ႈထမ်း လူၺ်ႈလွင်ႈၵႃႈၸၢင်ႈၵႃႈႁႅင်း၊ ထုၵ်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈမၢပ်ႇမႂ်ႇ ဢမ်ႇၸွမ်းပိူင်ထမ်းတြႃး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ  ႁႂ်ႈသမႃးၶူမ်း ၵၢၼ်သိုၵ်းသႃလႄႈ ဝတ်ႉထၼထမ်း ထႆးယႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ပေႃးတေၸၢင်ႈၶဝ်ႈ မႃးၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈပၼ် ဢိၵ်ႇတင်း ၸွႆႈမႅတ်ႇ ပႅင်းပႂ်ႉပႃးယုၵ်ႉယွင်ႈၾိင်ႈငႄႈလိၵ်ႈလၢႆးတႆးသေ လႆႈၶတ်းၸႂ်သႂ်ႇႁႅင်းတေႃႇပေႃးမီး မႃးၸုမ်းတႆး ဢၼ်ထုၵ်ႇ မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်းထႆးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၵေႃလိၵ်ႈလၢႆးၾိင်ႈငႄႈယဝ်ႉ လၢႆလၢႆၸုမ်း လၢႆလၢႆၵေႃႉ ၸိူဝ်းမီးယူႇ ၼႂ်းမိူင်းထႆးၵေႃႈ ထုၵ်ႇလီၶဝ်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ၼိုင်ႈၸႂ်လဵဝ်ပၼ်ႁႅင်း ယုၵ်ႉယွင်ႈသမႃးၶူမ်းၵၢၼ်သိုၵ်းသႃလႄႈ ဝတ်ႉထၼထမ်း ထႆးယႂ်ႇ ၸိုင်ႈထႆး ႁႂ်ႈပေႃးၵႅၼ်ႇၶႅင်မီးႁႅင်း ပဵၼ်ပၢၵ်ႇပဵၼ်သဵင် ပၼ်ပီႈၼွင်ႉတႆးယူႇ-ၼႆယဝ်ႉ။