ငဝ်းလၢႆးဝၼ်းမိူဝ်ႈလဵဝ် ဢိင်ၼိူဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၵူၼ်းမိူင်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈ တပ်ႉသိုၵ်းတႆးလႄႈသင်၊ ပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်း တႆးလႄႈသင် ႁႂ်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈၵၼ်ပဵၼ်ဢၼ်ၼိုင်ႈဢၼ်လဵဝ်ၸိူဝ်းၼႆႉ၊ ၸွမ်းၼင်ႇၸုမ်းၶၢဝ်ႇၽူႈ တွႆႇႁွၵ်ႈတွင်ႈထၢမ်သေ ၸဝ်ႈႁၢၼ်လၢဝ်သႅင် ၽူႈၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ (RCSS/SSA) တွပ်ႇလၢတ်ႈၼင်ႇၼႆ။

ထၢမ်- ၶႂ်ႈယွၼ်းထၢမ်ၵၢင်ၸႂ် RCSS ၵေႃႈဝႃႈ၊ ၵၢင်ၸႂ်ၸဝ်ႈႁၢၼ်ႁဝ်းၵေႃႈဝႃႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇလွင်ႈၽွမ်ႉ ႁူမ်ႈႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ၼႂ်းၵူၼ်းမိူင်းၶႂ်ႈႁႂ်ႈတပ်ႉသိုၵ်းႁဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်၊ ၶႂ်ႈႁႂ်ႈပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်သေ ယၢင်ႈၵႂႃႇၸူးယိူင်းမၢႆမီႈ လဵဝ်ၵၼ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵႂႃႇၸူးယိူင်းမၢႆတီႈလဵဝ်ၵၼ်ၵေႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းဢမ်ႇမီး ႁႅင်းၸႂ်၊ ၵွပ်ႈႁၼ်ထိုင်ဝႃႈၸုမ်းလႂ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၾၢင်ႁၢင်ႈဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်းၽႂ်ႁဵတ်းမၼ်း၊ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈႁူႉလွင်ႈၼႆႉ၊ ပိုင်ႈသပ်းလႅင်းၼႄၵၢင်ၸႂ် RCSS ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းလႆႈႁူႉၸွမ်းလွင်ႈၽွမ်ႉႁူမ်ႈႁဝ်း ဢိတ်းၼိုင်ႈၶႃႈ? ။

တွပ်ႇ-ပေႃးဝႃႈတႄႉမၼ်း ၸုမ်းတပ်ႉသိုၵ်းလႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ၊ ပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်းလႂ်ဢမ်ႇဝႃႈ၊ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၶႂ်ႈႁႂ်ႈၸိုင်ႈမိူင်းႁဝ်းၵတ်းယဵၼ်လႄႈ ၸင်ႇၵွႆႈတင်ႈမႃးတပ်ႉသိုၵ်း/ပႃႊတီႊ ၵၢၼ်မိူင်း ႁင်းၽႂ်မၼ်း လွၼ်ႉလွၼ်ႉ၊ ၼႆႉပဵၼ်ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းဢၼ်ပဵၼ်တႄႉမီးတႄႉၶွင်ၸုမ်းလႂ် ၸုမ်းၼၼ်ႉ။ ပိူဝ်ႈတႃႇ RCSS ၵေႃႈပဵၼ်ၼင်ႇၼၼ်၊ ဢၼ်ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်းဢွၼ်ႁူဝ်ၶွင်ႊသီႊ ဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး (RCSS/SSA) သေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းမႃး တင်ႈတႄႇပီ 1996 မႃးၼႆႉၵေႃႈ မီးၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်း ပိူဝ်ႈတႃႇ သၢင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းႁဝ်း ႁႂ်ႈၵတ်းယဵၼ်၊ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႂ်ႇသုင်၊ ႁႂ်ႈပေႃးလႆႈၶိုၼ်းသုၼ်ႇလႆႈပိုၼ်ႉထၢၼ် ၼမ်ႉၸႂ်ပၢင်လူင် ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁူမ်ႈၵၼ်တင်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မႃး။

တီႈၼႆႈၼႆႉ ပေႃးမႃးထတ်းသၢင်တူၺ်းၸိုင် မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းတႄႉ ယိူင်းမၢႆႁဝ်းၶႃႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ လၢႆးႁဵတ်း ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈလႆႈတင်ႈပႃႊတီႊသေယူႇသဝ်းတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းမိူင်း လူၺ်ႈယူႇၸွမ်းၶွပ်ႇတူင်ႇ မၢႆမီႈၸိုင်ႈမိူင်းသေႁဵတ်းၵၢၼ်၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈသမ်ႉ လႆႈယိပ်းၵွင်ႈသေတေႃႇသူႈ တုၵ်းယွၼ်းဢဝ်သုၼ်ႇလႆႈမႃး မိူၼ်ၼင်ႇဢၼ် RCSS/SSA ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇလႄႈ SSPP/SSA ႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇ။ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် တၢင်ႇမူႇတၢင်ႇ ၸုမ်းၸိူဝ်းၵိုတ်းယိုဝ်းၵေႃႈ ၶေႃႈယိူင်းဢၢၼ်းၶဝ် ၸဝ်ႈ ပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ်ၵၼ်ယူႇ၊ ပိူင်ႈၵၼ်တီႈလၢႆးႁဵတ်းမၼ်းၵူၺ်း။

လၢႆးႁဵတ်းဢၼ်ပိူင်ႈၵၼ်ထႅင်ႈၼႆႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈမိူဝ်ႈၵူႈပွၵ်ႈ တင်ႈတႄႇပီ 1962  ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်း မၢၼ်ႈၶဝ် ယိုတ်းဢႃႇၼႃႇမႃးၼႆႉ ဢိုတ်းႁပ်းၽၵ်းတူပိူဝ်ႈတႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ဢမ်ႇပိုတ်ႇပၼ် ႁႂ်ႈမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း၊ ၵႄႈလိတ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၵၼ်လႄႈ ၸင်ႇၵွႆႈလႆႈမႃးယိပ်း ၵွင်ႈသေတေႃႇသူႈၵၼ်၊ တုၵ်းယွၼ်း ဢဝ်သုၼ်ႇလႆႈၸိုင်ႈမိူင်း။  ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဢမ်ႇမီးတၢင်းလိူၵ်ႈလႄႈ ၶေႃႈႁွင်ႉပၢဝ်ႇတုၵ်းယွၼ်းၵေႃႈ ပိူင်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈႁွင်ႉၵွၼ်းၶေႃ၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈတုၵ်းယွၼ်း လွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်း၊ ၵမ်ႈၽွင်ႈၵေႃႈ ႁႂ်ႈထူၵ်းဢွၵ်ႇၶိုၼ်းၼမ်ႉ ၸႂ်ပၢင်လူင်၊ ႁႂ်ႈမႃးႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းၶိုၼ်း ၶေႃႈလႆႈၸႂ်ပၢင်လူင်၊ ဢွၼ်ၵၼ်တုၵ်းယွၼ်း မႃးၼင်ႇၼႆ။

ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ် လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇတဵင်းၸဵင်ႇ ၵိူတ်ႇၶိုၼ်ႈမႃးလူၺ်ႈၵၢၼ်လိူၵ်ႈတင်ႈယဝ်ႉ၊ ၶဝ်ၸဝ်ႈၵေႃႈ သိူဝ်ႇတၢင်း ပၼ်ႁႂ်ႈၵူႈၾၢႆႇ ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈမႃးႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်၊ ၸၢင်ႈမႃးဢဝ် လၢႆးၵတ်းယဵၼ်သေ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ပႆႇၵႄႈလိတ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ပၢင်တိုၵ်း ၵၼ်မႃးယူႇၼႂ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်။ မၼ်းမီးသဵၼ်ႈတၢင်း မၼ်းယဝ်ႉ၊

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈမီးသဵၼ်ႈတၢင်းဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ပိုတ်ႇပၼ်ယဝ်ႉလႄႈ ၸွမ်းၼင်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ၶဝ်ယိုၼ်ႈမိုဝ်းမႃး ႁႂ်ႈမႃးသၢင်ႈၸိုင်ႈမိူင်းႁဝ်းႁႂ်ႈပေႃးၵတ်းယဵၼ်/ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇၼႆၼၼ်ႉ RCSS ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈလႆႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်းၶၵ်ႉၵၢၼ် ငမ်းယဵၼ် ဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ်ယိုၼ်ႈမိုဝ်းမႃး ထိုင်မႃးၶၵ်ႉ တွၼ်ႈၵိုတ်းယိုဝ်းၵၼ်။

ႁဝ်းၶႃႈမီးတၢင်းလိူၵ်ႈယဝ်ႉလႄႈ ၸင်ႇတေႁူမ်ႈၵၼ်တင်းၵူႈၾၢႆႇသေ ၶိုၼ်းမႄးသၢင်ႈမိူင်းႁဝ်းႁႂ်ႈမီး လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈ ၵတ်းယဵၼ်မႃးၶိုၼ်း ၸွမ်းၼင်ႇၶေႃႈလႆၸႂ်ပၢင်လူင်သေ တင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈၵၼ်။ ယွၼ်ႉၼၼ် ၼင်ႇႁိုဝ်ပေႃးတေ လႆႈလွင်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်၊ တင်ႈလႆႈၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်ၸိုၼ်ႈ ၸၢင်ႇၶိုၼ်း၊ ၼင်ႇႁိုဝ်တေၸၢင်ႈ လႆႈသုၼ်ႇလႆႈၽွင်းငမ်း တူဝ်ၵဝ်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈလဵဝ် ၼႂ်းသၽႃးၵေႃႈ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်မႃးဝႃႈ ပိူင်ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း 2008 ၼႆႉ ထုၵ်ႇလီမႄးၵႄႈလိတ်ႈယူႇ၊ ၵူၺ်းၵႃႈတေမႄး ၶေႃႈလႂ်ၼၼ်ႉ တေမႃးဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းၼႆႉ သင်ၸိူဝ်ႉ ဝႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈၶဝ် ဝႆႉၸႂ်ယႂ်ႇၸႂ်ယၢဝ်း၊ ဝႆႉၸႂ်ၽိူၵ်ႇၸိုၼ်ႈၶၢဝ်သႂ်၊ မီးၼမ်ႉၸႂ်ၸေႇတၼႃႇပိူဝ်ႈတႃႇ သၢင်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းၵတ်းယဵၼ်တႄႉ မၼ်းတေႁဵတ်းသၢင်ႈလႆႈယူႇ။ ႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈၸႂ်ယႂ်ႇၼိူဝ် လွင်ႈၼႆႉသေ ၶဝ်ႈႁူမ်ႈတင်း ၵူႈၾၢႆႇၾၢႆႇ ႁႂ်ႈလႆႈပူၵ်းပွင်ၶိုၼ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းႁူမ်ႈၵၼ်။

တွၼ်ႈတီႈၼႆႈၼႆႉ ႁဝ်းၶႃႈတေႁဵတ်းႁိုဝ်ႁူမ်ႈၵၼ်ပူၵ်းပွင်ဝၢၼ်ႈမိူင်းၼႆၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၼႆႉ ၵွပ်ႈပိူဝ်ႈႁဝ်း ၶႃႈယူႇၽႂ်ယူႇမၼ်းႁိုင်ယဝ်ႉ၊  ပၼ်ႁႃၼႂ်းၵႄႈႁဝ်းၵေႃႈယၢမ်ႈမီးမႃးတေႃႇထိုင်တိုၵ်းယိုဝ်း ၵၼ်ၵေႃႈမီး။ ၵူၺ်းၵႃႈ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ၽူႈဢွၼ်ႁူဝ်တႆးႁဝ်းၵေႃႈၶတ်းၸႂ်မႃး ၼင်ႇႁိုဝ်တႆးတေႃႇတႆး ယႃႇပေႁႂ်ႈလႆႈတိုၵ်းၵၼ်/ထဵင်ၵၼ်ၽိတ်း ၵၼ်ၼၼ်ႉ ဢၼ်တီႈမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈတေႁူမ်ႈ ၵၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈၵႂႃႇ၊ တီႈပႆႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉ တေဢုပ်ႇဢူဝ်း ငူပ်ႉငိၵၼ်သေႁႃၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၸွမ်း ၵၼ်သေ သိုပ်ႇႁဵတ်းသၢင်ႈႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇ၊ ႁဝ်းၶႃႈမီးပၢႆးဝူၼ်ႉၸိူင်ႉၼႆ၊ တီႈၵူႈမူႇၵူႈ ၸုမ်းၵေႃႈမီး ၸိူင်ႉၼႆ။

မိူဝ်ႈလဵဝ်ၼႆႉ ႁဝ်းၵေႃႈဝၢႆႇၼႃႈၶဝ်ႈႁႃၵၼ်သေ ႁူပ်ႉထူပ်းၵၼ် ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။ ၸွမ်းၼင်ႇဢၼ် ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ဢွၼ်ႁူဝ်ႁဵတ်း ၵေႃႇသၢင်ႈလွင်ႈယုမ်ႇယမ်ပိူဝ်ႈတႃႇလွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဝ်းၶႃႈၶဝ်ႈမႃးႁူမ်ႈသေတူင်ႉၼိုင် ႁဵတ်းသၢင်ႈၸွမ်းယူႇ။ တေႃႈၼင်ႇၼၼ် ၸွမ်းပွတ်းလႅၼ် လိၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁူဝ်ပဝ်ႈႁဝ်းၶႃႈ ၵေႃႈလႆႈဢွၼ်ဢဝ် ႁွင်ႉမွၵ်ႇထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းတႆး၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းယူႇ သဝ်းပွတ်းလႅၼ်လိၼ်၊ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်းလႄႈ တပ်ႉသိုၵ်းၸိူဝ်းၼႆႉသေ ႁူပ်ႉထူပ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်။ ပိူဝ်ႈတႃႇမိူဝ်းၼႃႈၼၼ်ႉ ႁဝ်းတေႁဵတ်းသၢင်ႈၸိူင်ႉႁိုဝ်ၵႂႃႇ၊ ႁဝ်းၶႃႈတေ ႁူမ်ႈၵၼ်ၸိူင်ႉႁိုဝ်ၼႆၵေႃႈ ၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းႁႃၶေႃႈလႆႈၸႂ်ၵၼ်၊ ႁႃၶေႃႈတွပ်ႇၸွမ်းၵၼ် ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈ မႃးၵမ်ႉၸွႆႈၶိုၼ်းဢၼ်ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူးႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇၼႂ်းမိူင်း။ ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈႁဵတ်းယူႇတၢင်း ၼွၵ်ႈၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႈဝႃႈ ၸႅၵ်ႇၵၼ်ႁဵတ်း၊ မၼ်းပဵၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇႁႂ်ႈလႆႈၵမ်ႉၸွႆႈ ၵၼ်ၶိုၼ်း၊ တီႈဢၼ်မိူၼ်ၵၼ်ၵေႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်သေႁဵတ်း၊ ႁဝ်းၶႃႈတေဢိင်ၼိူဝ်ပိုၼ်ႉထၢၼ်ဢၼ်ၼႆႉသေ ႁဵတ်းသၢင်ႈၵၢၼ်ငၢၼ်းၵႂႃႇ။

ထၢမ်- ဢၼ်ၶႂ်ႈလၢတ်ႈသင်ႇထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းႁႂ်ႈႁူႉၸွမ်းငဝ်းလၢႆးၵၢၼ်မိူင်းတႆး ဝၼ်းမိူဝ်ႈၼႆႉ မီးသင်ၽွင်ႈၶႃႈ?။

မိူဝ်ႈလဵဝ် ငဝ်းလၢႆးမၼ်းပိုတ်ႇပၢင်ႇမႃးၵူႈၾၢႆႇၵူႈတၢင်းယဝ်ႉ၊ တႆးႁဝ်းၶႃႈၵေႃႈၶဝ်ႈႁႃၵၼ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၵၼ်မႃး၊ ၸွႆႈၵၼ်မႃး တႄႇဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်း၊ ၸုမ်းတူင်ႇဝူင်းၵူၼ်း၊ ပႃႊတီႊၵၢၼ်မိူင်း လႄႈတပ်ႉသိုၵ်း ၸိူဝ်းၼႆႉၵေႃႈ ၶဝ်ႈႁႃၵၼ်မႃး။ လွင်ႈၼႆႉ ပဵၼ်လွင်ႈလီပိူဝ်ႈတႃႇႁဝ်း ဢၼ်တေႁူမ်ႈၵၼ်သၢင်ႈလွင်ႈ ငမ်းယဵၼ်ၸိုင်ႈမိူင်းႁဝ်းၵႂႃႇ။ ယဝ်ႉၵေႃႈႁူမ်ႈၵၼ်သေ ၵႄႈလိတ်ႈပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်း ဢၼ်ပဵၼ် ယူႇပီယၢဝ်းၶၢဝ်းႁိုင်ၵိုတ်းယိုတ်းၵႂႃႇ၊ ႁႂ်ႈပေႃးၸၢင်ႈမီးၶိုၼ်းသုၼ်ႇလႆႈ သုၼ်ႇပဵၼ် ဢၼ်ႁဝ်းၶႃႈၵိုင်ႇ မီးၵိုင်ႇပဵၼ်ၼၼ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်း/ႁူမ်ႈၵၼ် သေႁဵတ်းသၢင်ႈယူႇ၊ ၵၢင်ၸႂ်ႁဝ်း ၶႃႈၵေႃႈမီးၸိူင်ႉၼႆ၊ ငဝ်းလၢႆးဢၼ်ပဵၼ်ယူႇမိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈသမ်ႉပဵၼ်ၸိူင်ႉၼႆ -ၶႂ်ႈလၢတ်ႈထိုင်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၶႃႈလႆႈႁပ်ႉ ႁူႉ/ငိၼ်းၸွမ်း၊ ႁႂ်ႈပေႃးၶဝ်ႈၸႂ်ၸွမ်းႁဝ်းၶႃႈမီးၼင်ႇၼႆၶႃႈ။